Monday, 24 April, 2017
 
 
  • د ملي دفاع سرپرست وزير او لوى درستيز وټاکل شول
  • په خوست کې طالبانو بريد کړى
  • په اچين کې ٣٧ داعش وسله وال وژل شوي
  • د امريکا ددفاع وزير ناڅاپي کابل ته راغلى دى
  • د دفاع وزير او لوى درستيز استعفاوې کړه
  • ميا افتخار حسين :فغانستان او پاکستان سوله يوله بله سره تړلې ده
محمدګل بابا
 

عصمت الله روحاني

 

محمد كگل بابا

   
   

ارواشگا محمد كگل خان مومند (محمد كگل بابا) د مرحوم خورشيدخان زوى،د مومن خان لمسى، د عبدالكريم خان كؤوسي اود عبدالرحيم خان كودى دى،په ختگه حسن خيل مومند دى، چيگ په 1263 لمريز هجري كال كيگ د كابل شگار د اندرابيو په كوخگه كيگ زيإيدلى دى.گ

محمد كگل خان مومند خپليگ لومؤنة زده كؤيگ د حبيبيگ په شگوونحگي كيگ او عسكري زده كؤيگ ييگ په نظامي اكاأمة كيگ پاى ته رسوليگ ويگ. له زده كؤيگ وروسته د اردليانو د قطعيگ قوماندان وتگاكل شو.دخگه موديگ وروسته د شگه شخصيت، اهليت او لياقت لـه مخيگ د لوؤو زده كؤو پاره د دولت لخوا تركييگ ته واستول شو. د بريالي راستنيدو خگخه وروسته د عسكري اكاأمة اّمر او د شاهي كگارأ استاذ شو.

خگرنكگه، چگيگ محمد كگل خان مومند برسيره پر نظامي او علمي زده كؤو،سياسي لوؤ استعداد درلود؛ نو لـه ديگ كبله په تركيه كيگ د افغاني

 سفارت نظامي اتشه شو او په 1300 لمريز هجري كال كيگ د ضرورت لـه مخيگ هيگواد ته وغوشگتل شو اود ملي دفاع وزارت د نشراتو او

 تبليغاتو اّمر شو.په 1303 لمريز كال كيگ ورته د پكتيا ولايت د ملكي او نظامي تنظيمه رياست دنده وسپارل شوه.له پكتيانه وروسته د بلخ

 ولايت ته تبديل شو او د موفقانه دنديگ د سرته رسولو خگخه وروسته د ضرورت لـه مخيگ د ننكگرهار د ستراتيژيك مو قعيت لـه امله د ننكگرهارد

 عسكري فرقيگ قوماندان وتگاكل شو.

محمد كگل مومند په سقوى اؤو دؤوكيگ د هيگواد د نجات او خلاصون د پاره په زؤه پوريگ د قدر وؤ خ
دمتونه وكؤل. د ارواشگاد محمد نادر شاه په دوره كيگ د ارواشگاد محمد هاشم خان په كابينه كيگ د كورنيو چاروزير شو، چيگ برسيره پر ديگ ييگ د ننكگرهار، پروان، كندهار، بلخ، قطغن او بدخشان د تنظيمه رياستو دنديگ په جديت او صداقت سره سرته رسولي دي، چيگ د دولت لخوا د لمر اعلى نشگان وركؤل شو.

په 1319 لمريز كال كيگ، چيگ د دولت د وزير په توكگه وتگاكل شو؛ نو أيگر علمي اّثار ييگ د ديگ وخت وروسته وليكل. په 1334 لمريز كال كيگ د

 لوييگ جركگيگ لخوا د ريس د نايب په توكگه ومنل شو، چيگ ورسپارل شويگ دنده ييگ په پوره تدبير او امانت دارة سره د ملي غوشگتنو سره سمه پاى

 ته ورسوله. محمد كگل بابا متعهد، مسلمان، سوجه افغان، ننكگيالى عسكر، ملي شگوونكى، مقتدر ليكوال او فصيح خبرلوخگى و. نوموؤي په پوره جديت اوصداقت سره په بيگلا بيگلو چارو كيگ د قدروؤ خدمتونه كؤي دي.

په 1343لمريز كال كيگ ييگ د زؤه ناروغة لـه امله د زمري د مياشتيگ په اوه ويشتمه (27) ورحگ د كگهيحگ په اتو(8) بجو د كابل د بريكوتگ په كرايي كور كيگ ساه وركؤه( انالله وانا اليه راجعون ). شگاده او اّرامه ديگ وي د هغه سپيخگلى روح.

د ارواشگاد محمد كگل بابا اّبايي تگاتگوبى د ننكگرهار ولايت په كگولايي كيگ و. كله، چيگ د هغه نيكه ارواشگاد مومن خان د امير دوست محمد خان نظامي سلاكار وتگاكل شو؛ نو د دوى كورنة بلخ ته كأنه شوه او د اميرعبدالرحمان خان  په دوره كيگ ورته د نظامي قواو قومانداني وسپارل شوه، چيگ د محمد اسحق خان  د تعرض لـه كبله د سمنكگانو په غزني كگك كيگ په يوه نشگته كيگ شهيد شو او د بلخ د شيخ حسن ولي د زيارت په محوطه كيگ خاوروته وسارل شو.

د محمد كگل خان مومند پلار خورشيد خان هم  نظامي زده كؤه كؤيگ وه او عسكري افسر و، چيگ د هيگواد په بيگلا بيگلو سيمو كيگ ييگ د قدر وؤ خدمتونه كؤي دي. كله، چيگ د بلخ ولايت عسكري قوماندان شو د ناروغتيا  لـه كبله ييگ خگه موده وروسته تقاعد واخست او محمد كگل بابا د هغه پر حگاى وتگاكل شو.

محمد كگل بابا په امانيه دوره كيگ د دولت لخوا په پتگه مركزي اّسيا ته وليإدول شو، چيگ د شوروى اتحاد د مخكشگيگ تكگ او نفوذ مخه ونيسي نوموؤى د شوروى دولت لخوا ونيول شو اوپه شاقه بند محكوم شو، مكگر د غازي اعليحضرت امير امان الله خان په سري كوشگشگ سره ييگ نجات وموند او بيگرته هيگواد ته راستون شو. د شوروي اتحاد د شاقه بند كؤاوونو او ستونزو د هغه په روغتيا أيگر بد اثر واچاوه، چيگ د ژوندانه تر پايه ييگ دوام درلود.

هغه په عربي،تركي،روسي او ازبكي ژبو پوهيگده. پشگتو خو ييگ مورنة ژبه وه او په فارسي ادبياتو كيگ پوره واردو، چيگ په خصوصي مجالسو كيگ به ييگ د بيدل، مولانا، سعدي، فردوسي، اقبال او نورو په اشعارو بانديگ ادبي تبصريگ كوليگ او د فارسي ادبي مكاتب به ييگ خگيگؤل.

هغه به د ازبكو ورونگو سره په ازبكي خبريگ كوليگ.

محمد كگل بابا په قراني تفاسيرو كيگ ژوره مطالعه درلوده، په ديني چارو كيگ أير پابند او په اسلامي موضوعاتو كيگ أيگر محطاط و.

هغه مسلماني او پشگتونواله يولـه بله سره لازم او ملزوم كگنگل. هغه په افغانستان كيگ د ميشته ورونگو قامونو ترمينحگه په ملي سطحه او د نؤة د ملتونو تر مينحگه په بين المللي سويه د شگه تفاهم،متقابل درك د حقوقو د تامين او درناوي پلوى كاوه. هغه په افغانستان كي پشگتو او فارسي رسمي ژبيگ كگنگليگ چيگ په مكاتبو كيگ تدريس كيدليگ؛ نو هر تحصيل لرونكيگ افغان ييگ د دواؤو ژبو په زده كؤه، افهام او تفهيم مكلف باله. د لإه كيو ژبيگ ييگ هم د پاملرنيگ وؤ بلليگ، چيگ په سيمه  ايز أول ديگ وده وكؤي، ترخگو لومؤنة زده كؤيگ پريگ سرته ورسيإي،خو د پشگتو ژبيگ سره عناد او سپكاوى ييگ منلى نه شو؛ نو د پشگتو ژبيگ وديگ ته ييگ د همت ملاكلكه تؤليگ وه او د ااثار ييگ ليكلي دي:گ

1- پشگتو سيند(پشگتو قاموس)

2- د پشگتو د ژبيگ لياره (پشگتوصرف او نحوه)

3- لنأه كة پشگتو(نظرياتو مجموعه)

4- پشگتني روزنه (تعليم او تربيه)

5- پشگتو،پشگتونواله( پشگتني فرهنكگ)

6- د پشگتولويه نحوه(معاني او بيان)

7- د پخلي أولونه(د پخلي شگوونه)

محمد كگل بابا د خپل عمر په دوران كيگ خورا أيگر علمي او عمراني خدمتونه كؤي دي. په قندهار كيگ د محمديه مدرسي تاسيس، د پشگتو د ادبي انجمن جوؤول، د طلوع افغان د ورحگپانيگ پشگتو كول، د شگوونحگيو ودانول، د حگوانو ليكوالو روزنه ، د ميرويس نيكه د مزار وداني، د سؤكونو او لارو وداني او داسي نور.

د بلخ او بغلان په ولايتونو كيگ شگارونه او كلي ودانول، بزكگرانو ته د كروندو ويگشل، زده كؤى او كرهنگيگ ته خلك هخگول ، شگوونحگيو او مدرسو ته وده وركول او داسي نور.

همداراز د محمد كگل بابا خدمت  او خاكساري مونإ ته د ديگ لانديگ حالت نه أيگر شگه خگركگنديگإي : يو وخت، چيگ محمد كگل بابا سمنكگانو كيگ و؛ نو د سمنكگانو پر سؤك بيكگاري كار شروع و. بابا هم يو خر په مخه كؤى و او بيگلچه ييگ پر اوإه، د سؤك د پاره ييگ كانگي او شكگى راتگولوليگ. په ديگ ترخگ كيگ دسمنكگانو والي راغى او محمد كگل بابا ته ييگ وويل، چيگ د خداى دپاره دا خگه كوئ؟ بابا ورته په حگواب كيگ وويل : كه دا كار ثوابي وي خو زه له تگولو نه أير ثواب ته اؤتيا لرم او كه بيكگاري وي، نو په بيكگار كيگ، خو بايد توپير نه وي، مشر او كشر بايد يو شان كاروكؤي.

په ديگ تگولو خدمتونو كيگ ارواشگاد عبدالمقيم خان نيازى د هغه لوى منشي، مصاحب او مشاور د ستاينيگ وؤ علمي او مدير شخصيت، د هغه همكار،ملكگرى او ملاتؤ و، چيگ په پوره صداقت او امانت سره ييگ مرسته كؤيگ ده.

خگرنكگه، چيگ په وروستنيو وختو كيگ به محمد كگل بابا د ژمي لخوا د كونؤ ولايت د نرنكگونو په سيمي كيگ د شگاغلي حبيب خان په مينه كيگ د كؤه مار په كلي كيگ اوسيده؛ نو د اسلامي شگوونكي او ملي لارشگود په توكگه ييگ ديني او ملي مسايلو ته په زؤه پوريگ كگتگور تبليغات كول چيگ د هغه مجلس د علمي او ادبي مركز بنگه لرلـه، نو زه به ييگ كله، كله وربللم، چيگ حگينيگ د ستركگو ليدلى حال ييگ دنمونيگ په توكگه د درنو لوستونكو حضور ته خگركگندوم :

1- يو وخت د ولايت نماينده هغه ته د دولت د وزارت يو كال معاش راوؤ او د تسليمئ غگوشگتنه ييگ وكؤه،خو هغه ورته وويل چيگ ما خو كومه دنده سرته روسلى نه ده،اّن دا چيگ يو لاسليك ميگ هم كؤى نه دى؛ نو د ديگ معاش اخستل روانه دي. دا د بيت المال پيسيگ دي بيگرته ييگ په عمومي خزانه كيگ دولت ته تحويل كؤئ.

2- يو وخت د كونؤونو لوى حاكم د خپل ماشوم زوى سره د هغه ليدنيگ، كتنيگ ته ورغى، چيگ د ملاقات په ترخگ كيگ ماشوم ته د قضاى حاجت اؤه پيدا شوه؛ نو حاكم خپل حاضرباش ته وويل، چيگ ماشوم سمبال كؤي.كله، چيگ ماشوم او حاضرباش بيگرته ستانه شول؛ نو محمد كگل بابا حاكم ته وويل چيگ ماشومان په وؤوكتوب كيگ شگايي د مور په غيگإه كيگ وپالل شي؛ حگكه، چيگ مور يوازينة محرمه ده، چيگ په بيگ پرده وختونو كيگ بايد د اولاد روزنه او پالنه وكؤي حتى پلار هم د مداخليگ حق نه لري، خو چيگ زوى زلمى شي بيا پلار پسيگ وسله كگگرحگوي. دا، چيگ تاسي په عسكر د دايه دنده سرته رسوئ دا ييگ سپكاوى دى، چيگ د عسكري شهامت سره منافات لري، چيگ بايد بده استفاده تريگ ونشي.

3- يو وخت د پيگچ د ولسوالة عزيزانو محمد كگل بابا ته بلنه وركؤه او دهغه د ميلمستيا د سوغات د پاره ييگ په زركگونو د ودانة لركگي تگول كؤل، خو بابا د هغوى سوغات ونه مانه او ورته ييگ وويل، چيگ د مشر سره نه شگايي، چيگ د كشرانو خگخه مادي استفاده وكؤي،بلكيگ مشر دخپل قام خدمتكگاروي؛ نو كه تاسيگ زما مشرولي منئ دغه غوشگتنيگ ومنئ:

الف : جوماتونه مو ودان او سپيخگلي وساتئ، په جماعت لمونحگونه وكؤئ، د قراّن مجيد لوست زده كؤئ، د علماوو موعظو ته غوإ كيگإدئ او عمل پريگ وكؤئ. ملاامام او په جومات كيگ د مسافرو سره مرستيگ وكؤئ، خپل ماشومان،هلكان او نجونيگ، مسجد ته واسوئ، چيگ د اسلام پنحگه بناويگ زده كؤي، لوست او ليك زده كؤي، تر خگو د اسلام د ضروري احكامو خگخه خبر شي.

ب : د شگوونحگيو په ودانولو كيگ مرستيگ وكؤئ، ماشومان مو تعليم او تحصيل ته وهخگوئ او د لوؤو تحصيلاتو زمينه ورته برابره كؤئ، خپله ژبه او فرهنكگ په معرفت سره سمبال كؤئ.

پ : ميرمنو ته مو په كاله (كور) كيگ د كار او فعاليت زمينه برابره كؤئ، هغوى بيديا او غره ته مه ليإئ، په كاله كيگ ورته د كگنألو او نور د كار اّلات او سامان برابر كؤئ او د غاليو جوؤول كارونه زده كؤئ. د بيگ وخته كوژديگ او واده خگخه أأه وكؤئ، د انجونو په سرولور مه اخلئ او د كونأوسره د اجباري نكاح كولو خگخه حگان وساتئ او ميرمنوته رواحق وركؤئ.

ت: اتفاق او اتحاد وكؤئ، د تربكگنة او دشگمنة نه حگان وساتئ،په جركگو او مركو سره ستونزيگ حل = جكؤئ. د بشري كرامت پوره خيال وساتئ او په پاك نيت او نيكيگ اراديگ سره د ورورولة خوإ ژوند وكؤئ.

تگ: د هيگواد په ساتنه او ودانة كيگ فعاله ونأه واخلئ، د ملي شتمنة خگخه په فني توكگه معقوله استفاده وكؤئ،حگنكگلونه او كانونه مه تباه كوئ.

ث: د نظافت او طهارت په زؤه پوريگ جدي پاملرنه وكؤئ . د خگارويو د استوكگنيگ حگايونه جلاكؤئ او د هغوى فضوله مواد په جلا حگايونو كيگ خوندي كؤئ، ترخگو د مرضونو د پراختيا مخه ونيول شي.

ج: ميلمنو ته دكاله دانكگؤ نه جلا حگايونه جوؤ كؤئ او ميلمه پالنه د عنعنيگ لـه مخيگ د ملي خصوصيت له كبله وساتئ.

اروشگاد محمد كگل بابا جدي، قاطع، منصف او حسابي شخصيت و، چيگ د دوه مخة او ريا خگخه ييگ كركه كوله.خبريگ ييگ واضع او صريح وي، چي لگه ديگ امله په حگينو كسانو شگيگ نه لكگيدلي او په اصطلاح، چيگ:"الحق مرولوكان در" دحق وينا ترخه وي كه خگه هم ملغلريگ وي.

 

د ارواشگاد مومند بابا په هكله حگينيگ خگركگندونيگ

1- د افغانستان د وكگؤو د1334 ل كال لويه جركگه، چيگ بابا په كيگ د خلكو د تگولو پركگنو په خوشگه او انتخاب د باچا نايب رئيس وتگاكل شو خپله عالمانه وينا ييگ جركگيگ ته واورورله او بيا د جركگيگ دغؤوسره غرمه ناري ته كگأكيناستل ، نو بابا اومرحوم سردار محمد داود په يوه پيگنأه كيگ وو او مرحوم سردار محمد نعيم ييگ ترخگنكگه په بله پيگنأه كيگ كيناست.

سردار نعيم شگيشگئي كگلاس پورته كؤ باباته ييگ وويل :"اين ظرف ابخوري رادرپشتو چه مينامند؟"

بابا ورته وويل:" دغه شگيشگئي او بلوشگى انكگريزانو جوؤكؤى دى، نو په انكگريزة كيگ شگيشگيگ ته كگلاس وايي، پشگتانه ييگ هم كگلاس بولي، خو كه اوبلوشگى كلال د ختگيگ نه جوؤكؤى وي هغيگ ته كتگورى وايي. سردار:"اين كلمات كاملاناماْنوس استند به خيالم كه جام مينا مند."

بابا "پشگتو او فارسي دواؤه ارياييگ خويندى ژبي دي جام په دواؤو كيگ ياديإي، خوكنأول او كتگورى حگانكگؤيگ پشگتو نومونه دي، كه تاسيگ ته ناپيگژندل شوي نا اشنا وي، تاسيگ په ملي ژبه پشگتو خبريگ نه كوئ كه د كابل په شگار كيگ وكگرحگئ تگول پگشگتانه پريگ پوهيإي." سردار: چه فرق ميكند زبان وسيله مفاهمه است."

بابا :" أيگر فرق كوي كه تاسيگ پشگتو د حگينو نورو ژبو سره د صرف، نحويگ، ادبيگ علومو او فنونوله مخيگ پرتله كؤئ پشگتو أيگره شتمنه ده او افهام او فهيم پريگ په شگه أول كيدلى شي، لـه بليگ خوا پشگتو او پشگتونواله زمونإ ملي فرهنكگ دى."

سردار:"شما بسيار سخت ميكگيريد."

بابا: هو زه خپله ژبه پالم او روزم، نو كوإ ژبي رابانديگ د تعصب تورلكگوي كه داتعصب وي هرخگوك خپليگ ژبيگ ته چوپؤ كوي.

نومرحوم سردار محمد داوْد مرحوم محمد نعيم خپل ورور ته وويل دا بيگحگايه خبريگ بس كؤه.

(2) كله، چيگ مومند بابا په كندهار كيگ تنظيمه رئيس وتگاكل شودمرحوم ميرويس نيكه مقبره، د ميوند د شهيدانو هديره ييگ جوؤه كؤه سؤكونه او لاريگ ييگ وغزوليگ، د ناوؤه د دودونو د سمون لاريگ چاريگ ييگ برابريگ كؤيگ، حگوانان ييگ يوحگاى كؤل او خدمت ته ييگ وهخگول. د طلوع افغان اونيزه خپرونه ييگ په پشگتو كؤه، چيگ مسئول چلوونكى ييگ ارواشگاد پوهاند عبدالحي حبيبي وْ؛ نو دهغه د زيارو يستلو لـه امله ييگ د صلاحيت لرونكو مقاماتونه ورته ديگرش زره افغانة مكافات واخيست د 1311 ل  كال د ليندة په مياشت كيگ د كندهار دادبي انجمن بنستگ كيگشگود، پوهان ييگ سره يو حگاى كؤل او ليكوالان ييگ په علمى او ادبي چارو بخت كؤل اوپه پشگتو ييگ مياشتنى خپرونه پيل كؤه، بيا په 1314 ل كال كيگ هغه انجمن كابل ته وليإدول شو او په 1316 ل كال كيگ دكابل دادبي انجمن سره يوحگاى شو اوپه پاى كيگ پشگتوتگولنه ييگ يوه برخه شوه.

3- په سقوى اؤو دوؤكيگ هم بابا برسيره پر نورو مهمو خدمتونو د (كورغم) خپرونه پيل كؤه او د هغي د نشر او صحافت چاري مرحوم سيد حسن ثيون ته وسپارليگ چيگ هغه دننكگرهار په عسكري فرقه كيگ كندك مشر او د بابا همكارملكگرى وْ، خو والي علي احمد خان د سلطنت غوشگتونكي د بابا د هلو حگلو مخه ونيوله.

4- يو وخت، چيگ د شوروي اتحاد عالى رتبه پلاوى كابل ته راغلى وْ؛ نو د افغانستان  د دولت له خوا ورته په غازي ستگوديم كيگ د اتن غونده جوؤه شويگ وه، حگوانانو به اتنگ كاوه او رنكگه دسمالونه به ييگ خوحگول؛ نو بابا د تگوپك او توريگ سره پخپله اتنگ وكؤ او وييگ ويل، چيگ اتنگ د افغانانو د غزالوبه ده، چيگ په هر حركت كيگ ييگ د دفاع كولو فن او هنر دى.

5- مرحوم امير امان الله غازي په واكمنة كيگ، چيگ د افغانو د سر شگندنيگ په بركت استقلال وكگتگل شو؛ نو افغانستان د خپلواكة د معرفة لـه پاره د باچا دوكيل مرحوم محمد وليخان دمشر تابه لانديگ يو پلاوى اروپا،امريكا او بهرنيو هيگوادونو ته واستول شو، چيگ مرحوم مولاناسيف الرحمان الكوزى، فيض محمد زكريا، محمدكگل مومند، عزيرالرحمان فتحي، محمد اديب افندي، محمد اسلم ميرشكار، عبدالفني ترجمال ، غلام جيلاني خان، عبدالحميد خان او بشير احمد هان ييگ غؤى وو.

6- يو وخت په افغانستان  كيگ د امريكيگ سفير د بابا نه د ليدنيگ كتنيگ غوشگتنه وكؤه؛ نو بابا ددولت د مفاهميگ نه وروسته ورته غرمه نارى او د اتنگ ميله برابر كؤل؛ نود خبرو په ترخگ كيگ سفير بابا ته وويل، چيگ تاسيگ ملي مهم شحصيت يئ كه د اسلامي او افغاني اصولو سره سم يوكگوند جوؤ كؤئ ملي وحدت به تاْمين شي اومونإ به درسره مالي مرسته پرته دكوم مقصد نه وكؤو.

بابا ورته وويل لـه تاسيگ نه مننه كوم، خو زمونإ كگاونأيان به زمونإ نور ورونه قومونه ولمسوي او زمونإ په خلاف به كگوندونه جوؤكؤي، شگه به دا وي، چيگ تاسيگ او شوروي اتحاد په كگأه سلا، مشوره وكؤئ او مونإ د سوليگ د پوليگ په نامه بيگ مداخليگ پريإدة، نو مونإ به أاأ دركؤو، چيگ زمونإ لـه لوري به هچاته ضررونه رسيإي.

 
 
سوداګريزې خبرتياوې

 
نوې لیکنې
 
پېښې،اندېښنې اوڅرګندونې