Saturday, 25 March, 2017
 
 
  • افغانستان دکرکټ لوبه وگټله
  • ضمير کابلوف : روسيه طالبانوته وسله نه ورکوي
  • پاکستان د مسکو په غونډه کې برخه اخلي
  • امريکا د مسکو په غونډه کې گډون نه کوي
  • طالبانودفراه دپشترود پر پوسته بريد کړى
  • دترکيې هوايي چلند شرکت مساپرو ته اسانتياوې ورکوي
د ارواښاد وزیر محمدګل خان مومند بابا په یاد
پښتون، پښتو، پښتونولي
 

     كگل وزير او غزوال شينوارى

 

    د ارواشگاد وزير محمد كگل خان مومند په ياد

 پشگتون، پشگتو، پشگتونولي

وزیر محمدګل خان
 مومند بابا

 
   

كگرانو او محترمو عالمانو پوهانو د ژبيگ او ادب مينوالو او قلمي همكارانو! أيگر د خوشحالة او وياؤ حگاى دى، چيگ نن مونإ او تاسو بيا د هغه شخصيت د ياد د تازه كولو په خاطر راتگول شوي يو كوم، چيگ ده خپل تگول ژوند د پشگتون قوم، پشگتو ژبيگ او پشگتونولة ته وقف كؤى و او د هغه هماغه كؤه وؤه او خاطريگ رايادوو كوم، چيگ ده پخپل ژوند كيگ خپل پشگتون قوم، پشگتو ژبيگ او پشگتونولة ته كؤي دي. دا په ديگ معنا، چيگ مونإ پشگتانه هم پخپل وار سره د ده په خگيگر خپل محبوب قوم، مورنة ژبيگ او پشگتونولة ته خدمت وكؤو!

كگرانو پوهانو او محترمو ليكوالانو! راحگى، چيگ دا پوشگتنه د حگانه وكؤو، چيگ وزير محمد كگل مومند بابا روح به په خگه شي خوشحاله شي؟ تش په خوليگ يادول يا د هغه په ثنا صفت كولو او كه خپل قوم او ولس ته د خدمت په كولو.

رشگتيا خبره ده، چيگ پشگتون قوم ته، پشگتو ژبيگ ته او پشگتونولة ته د خدمت په كولو او كه بله پوشگتنه بيا د حگان خگخه وكؤو، چيگ هغه دا تگول كارونه په حگانكگؤي توكگه خگنكگه سر ته ورسول او رسولي دي، چيگ نتيجه ييگ په شمال كيگ په خگركگند أول تر ستركگو كيگإي، هغه په حگان پشگتنو ته دومره كارونه كؤي، چيگ د ده له مركگه تگول پشگتانه او تاريخي ليكوالان او پوهان او د بريگ او كوزيگ پشگتونخوا خگخه را تگوليگإي او  د ده ياد تازه كوي، روح ته ييگ دعا كوي او وربانديگ وياؤي.

كگرانو او محترمو استاذانو ليكوالانو درنو او عزتمندو پشگتنو راشئ، چيگ ديگ خبريگ ته لإ حگير شو او سوچ ورته وكؤو او دا پوشگتنه هم لإ له حگانه وكؤو، چيگ ارواشگاد وزير صاحب په يوازيگ حگان دومره ستر كارونه وكؤل، چيگ د پشگتنو تيگر تاريخ وربانديگ هم وياؤي. اوس، چيگ په هر لحاظ پشگتانه لر دي، كه بر خگه نا خگه شگه دي اّيا مونإ په خپل وار پشگتون قوم، پشگتو ژبيگ او پشگتونولة ته خگومره كار كؤى دى؟ كه چيگريگ مونإ په ديگ برخه كيگ كوم كار كؤى وي هغه به كوم وي او كه موكؤى نه وي؛ نو وليگ مونه دى كؤيگ؟ علت او سبب ييگ خگه شي دى؟ خگركگنده خبره ده، چيگ هر كؤه وؤه علت لري او هيگخگ عمل كول او نه كول بيگ علته نه وي. وزير صاحب دغه كارونه د نن نه تقريباً اتيا كاله پخوا يوازيگ كول د هغه په وجود كيگ متين عزم، قوي اراده، فكري او ذهني يووالى موجود و د هغه په وجود كيگ د حگانه تيگريگدل او ورسره قومي همدردي وه او د حگان او د خپليگ كورنة په خيال او فكر كيگ نه و مونإ، چيگ اوس خگومره أيگر يو په مونإ كيگ نه متين عزم، نه قوي اراده، نه جسمي نه فكري او نه ذهني يوالى شته، قومى همدردي نشته، قومي اتحاد نشته، د حگان حگانة فكر را سره دى. مونإ تل د خپل كور غم خوؤلي يو نه د خپل قوم او ولس.

كگرانو پوهانو او محترمو ليكوالوانو! تگولو ته شگه معلومه ده، چيگ پشگتون أيگر لوى او غيرتي قوم دى، چيگ د ميؤانى كيسيگ ييگ په تگوله نؤة كيگ كيإي، مكگر په افسوس سره بايد ووايم، چيگ پشگتون قوم هيچا اتحاد او اتفاق ته نه دى پريگشگى او تل دشگمنانو په نفاق كيگ ساتلى دى. پشگتون قوم، چيگ تر اوسه خوار ذليل دى سر نه لري او تل ييگ بيگ سره ژوند كؤى او د دوى د بيگ اتفاقة او د سر د نه لرلو نه د ديگ قوم له غيرت، توريگ او ميؤانيگ نه نورو قومونو كگتگه او فايده اخستيگ ده. پشگتون تل د نؤة د مادي نعمتونو نه محروم ساتل شوى او د خيال دنيا د ده په مغز او فكر كيگ ور حگاى كؤاى شويگ ده. كله، چيگ د وطن د ازادة د مركگ او ژوبليگ مسئله را پيدا شويگ ده پشگتون قوم ته د ننكگ د غيرت او د مستة بيم غإ ول شوى او په مستة راوستى شوى او د ننكگ بيرغ ييگ په خپلو متگو پورته نيولى او كله، چيگ د ژوند او ژواك مسئله را منحگ ته شي؛ نو بيا د ژوند بيرغ بل چا له لاسه تريگ اخيستى او پشگتون قوم ييگ د سوال په خگادر كيگنولى دى.

كگرانو! پشگتون قوم او ژبه تل له سياسي او عصري تعليم او تربييگ نه لري او محرومه ساتل شوى او د جماعت پوهيگ ته هخگول شوى، د غرو او دشگتو ژوند ته تشويق شوى او له شگاري مدني ژوند نه لريگ ساتل شوى، چيگ دا د هغو پشگتنو كمزورتيا شگيي كوم، چيگ په سياسى او عصرى پوهه او تكنالوجة بانديگ سمبال وو او دي او دا كار ييگ نه دى كؤى او پشگتانه ييگ ديگ كا ته نه دي هخگولي.

كگرانو پوهانو! مونإ تل په خپلو مقالو، رسالو، كتابونو، ناستو پاستو او جلسو كيگ ويلي او ليكلي دي، چيگ پشگتون قوم چيپال ته ماتيگ وركؤه او د خپلواكة بيرغ ييگ ورپاوه. خوشحال ختگك د مست زمري په خگيگر د اتگك پر غاؤه اورنكگ زيگب ته پروت و، ميرويس نيكه، احمد شاه بابا او شير شاه سوري خپل لوؤ نوم او نشگان وساته، خو اوس دا پوشگتنه را منحگ ته كيگإي، چيگ دا بيرغونه اوس خگه شول او د ديگ بيرغونو خاوندان خگوك دى او اوس د چا په لاس كيگ دى او د ديگ حگمكو او سيمو اوس واكداران خگوك دى، مؤور بانديگ پشگتون قوم شو د اّزادة په ميدان كيگ پشگتون وجنكگيگده اوس ژوند وربانديگ بل خگوك كوي حتى او اّن تر ديگ، چيگ د پشگتون قوم او د پشگتو ژبيگ وركيگ نوم او نشگان هم نشته او نه ييگ خگوك نوم په خوله اخلي.

دا بايد ومنل شي، چيگ تر خگو، په پشگتون قوم كيگ اتحاد او يووالى را نشى او د حگان دپاره سياسي كگأ لارشگوود پيدا نه كا او په هغه بانديگ كوزه او بره پشگتونخوا په پوره ايماندارة را تگوله نه شي او پشگتون سياسي ميدان ته را و نه باسي او د سياست كرسة ته ييگ ونه رسوي نه به پشگتون قوم د يو وتلي قوم په خگير سر راپور ته كا او نه به پشگتو ژبه د يويگ مستقليگ ژبيگ په خگيگر د وديگ او پر مختكگ كگامونه اوچت كا. كه پشگتانه او پشگتو ژبه سياسى شي او عصري تكنالوجة ته لاره پيدا كؤي او عصري علوم ديگ هدف ته د رسيگدو دپاره خپل ونه كگنگي؛ نو هيگخگكله به نه پشگتون قوم او نه پشگتو ژبه د نورو قومونو او نورو ژبو سره په يو قطار كيگ ودريگإي.

د تيگر تاريخ او تيگر زمان په مطالعه مونإ پشگتانه تل د بل قوم او بليگ ژبيگ تر تاثگير لانديگ راغلي يو او مونإ هيگخگكله خپله ژبه بل چا ته ور زده نكؤه او تل د پاره موپخپل كور كيگ د بل چا ژبه زده كؤيگ او د بل د ژبيگ د پاره مو پخپل پشگتني كور كيگ خدمت كؤى او دا كار مو د حگان د پاره فخر هم كگنگلى دى. د مثال په توكگه كه پشگتون د كوم بل قوم او د بليگ ژبيگ شگحگه كؤيگ دا ورسره تل تؤليگ ده، چيگ ديگ به ضرور د هماغيگ شگحگيگ د ژبيگ تر تاثير لانديگ وي او د ده په كور كيگ به هماغه ژبه ويل كيگإي نه پشگتو ژبه، چيگ نمونه په بره پشگتونخوا كيگ پاؤسي ژبه ده او په كوزه پشگتونخوا كيگ اردو ژبه ده او په همديگ أول كه چيگريگ پشگتنه شگحگه د پاؤسيوان او يا د اردو ژبيگ ويونكو شگحگه شي د هماغو كورنيو د ژبو تر تاثير لانديگ به وي، چيگ دغه عمل زمونإ په پشگتنو كيگ لويه كمزورتيا ده او په ديگ كار بانديگ فخر كول كگنگاه ده، دا كه په سياسي كورنيو كيگ وي او كه په نورو كورنيو كيگ ويگ همدا موقف غوره كؤاى شوى دى. مونإ پشگتانه ليكوالان او غير ليكوالان په ديگ افتخار كوو، چيگ په پردة ژبه ليكل او لوستل وكؤو او د خپل اولاد سره ويل پريگ وكؤو نه په پشگتو ژبه ولو كه هره ژبه وي او هر خگوك وي؛ نو پشگتو ژبه به خگنكگه پر مخ ولاؤه شي او د نورو خلكو د ژبو سره به په ژبني ميدان كيگ خگنكگه سيالي وكا.

په أيگر او أيگر احترام سره بايد ووايم لكه ارواشگاد پوهاند حبيبي صاحب چيگ تاريخ مختصر افغانستان ييگ په پاؤسة ژبه ليكلى دى او همدارنكگه ما در زبان درى، چيگ په ديگ برخه كيگ ييگ پاؤسي ژبيگ ته أيگر لوى خدمت كؤى، چيگ دا كار په افغانستان كيگ د پاؤسي ژبو ليكوالانو نه په وس كيگ و او نه ييگ كولاى شو، چيگ بيا ارواشگاد دوست شينواري په أيگر جرئت او ميگؤانه د هغيگ حگواب په پشگتو كيگ وركؤ، چيگ اوس د پشگتو ژبو توكمونو په نامه د كتاب په شكل چاپ شوى. كه چيگريگ دغه كار دوست شينواري نه واى كؤى؛ نو زمونإ په سر بانديگ به پاؤسى ژبيگ تل تر تله حكمراني كولاى او همدارنكگه د پتگيگ خزانيگ اثر، چيگ حبيبي صاحب په پاؤسة ژبه ترجمه، تشريح او تفصيل كؤى او همدارنكگه يو تعداد پشگتانه ليكوالان، چيگ اوس په اروپا كيگ ژوند كوي خپليگ ليكنيگ په پاؤسي ژبه كوي او افغانستان ته ييگ راليگإي او په همديگ ترتيب سره په تدريسي چارو او خگانكگو كيگ پشگتو په پاؤسي ژبه ژباؤل كيگإي. په داسيگ حال كيگ، چيگ په نورو قومونو او ژبو كيگ داسيگ اصول نه عملي شوى او نه به عملي شي او نه به هغوى په ديگ كار حگان وياؤمن وكگنگي؛ نو! پشگتانه له چا نه بايد كگيله وكا له حگان نه او كه د بل چا نه؟ په همديگ ترتيب په كوزه پشگتونخوا كيگ پشگتانه ليكوالان په اردو ژبه ليكل، لوستل كوي او ان تر ديگ، چيگ د پشگتو په شميگر هم نه پوهيگإى، چيگ ژوندى مثال ييگ محترمه أاكتر سلما شاهين ده، چيگ نوموؤيگ په پشگتو ژبه كيگ أاكتگري لري او په پيگشگور كيگ د پشگتو اكاأمة مشره هم ده. ديگ خپله د چين سفرنامه په اردو ژبه ليكليگ او چاپ كؤيگ ده. په ديگ لنأو او لإو مثالونو كيگ وكگورئ، چيگ مونإ پشگتنو پشگتو ژبيگ ته أيگر خدمت كؤى او كه پرديو ژبو ته؟ نو پشگتو ژبه به خگنكگه وده، انكشاف او پرمختكگ وكا او مخكيگ به ولاؤه شي؟

د پشگتو مينه والو!

راحگئ، چيگ په ديگ خبره بيگ له كوم خپكگان نه اعتراف وكؤو، چيگ مونإ نه يوازيگ پشگتون قوم ته، بلكيگ خپليگ مورنة خوإيگ ژبيگ پشگتو ته په هيگخگ ساحه كيگ داسيگ كار نه دى كؤى، چيگ د نورو ژبو ويونكي او خاوندان خپليگ پشگتو ژبيگ ته را جذب كؤو، اؤ ييگ كؤو، چيگ پشگتو زده كؤي او په پشگتو ژبه خگه ولولي. كه چيگريگ دا حال په همدى أول دوام پيدا كا؛ نو په أيگر لنأ وخت كيگ به پشگتو ژبه او پشگتون قوم او پشگتونولى پو پنا شي. پشگتون، پشگتو ژبه او پشگتونولى خگه شى دى! هغه دا دى، چيگ يو ييگ غإ يو ييگ ايمان يو ييگ وجدان يو ييگ شرف يو ييگ تؤون يو ييگ قول، يوه ييگ خوله، يو ييگ مخ وي. يعنيگ : با وجدانه، با ناموسه، با شرفه، با عزته، با وقاره، با ننكگه، با ضميره وي. كه دا صفات ونه لري؛ نو هغه پشگتون نه دى او پشگتو او پشگتونواله هم نه لري.

كگرانو پوهانو! حكم دا دى، كه چيگريگ پشگتانه د مستقل بيرغ لانديگ را تگول نشي او هغه پخپل لاس كيگ وانخلي او سرشگندنيگ ته حاضر نشي نه به پشگتانه پشگتانه شي او نه به پشگتو ژبه خپل مقصد او مرام ته ورسيگإى.

درنو دوستانو!

كه غواؤئ، چيگ پشگتون قوم او پشگتو ژبه ييگ د نورو قومونو او ژبو سره سياله كؤئ او د هغو سره ييگ خگنكگ په خگنكگ سيالة ته كار وكؤئ؛ نو راحگئ، چيگ د سياست أكگر ته ييگ ننه باسو، د علمي شتمنة لرونكيگ ژبه ييگ كؤو، سياسي او د تگولنيز ارزشگت لرونكي ادبيگ اثارو ته وليكو او د زمانيگ او د عصر مطابق ليكنيگ ورته وكؤو او كه داسيگ ونه كؤو؛ نو! د خپل پشگتون قوم نه او د خپليگ پشگتو ژبيگ نه بايد لاس ومينحگو ننى عصر د ليلا او مجنون او د ادم او درخانة عصر نه دى، چيگ مونإ اوس هم ورته ليكنيگ كوو بلكيگ د سياست عصر د علم، تخنيك او تكنالوجة عصر دى. زمونإ كگران او محبوب ليكوالان اوس هم په زاؤه خيال او فكر كيگ أوب دي او د خيال په دنيا كيگ تاو را تاويگإي او ليكنيگ ورته كوي. داسيگ نه ده! هره ژبه او هر انسان بايد د ورحگيگ او عصر مطابق كگامونه پورته كؤي او كه داسيگ ونه كؤو؛ نو زمونإ  غونأيگ منأيگ او ناستيگ، پاستيگ به بيگ حگايه او بيگ هدفه وي او يو تجارتي عمل به سرته سوو.

كگرانو پوهانو او عزتمنو ليكوالانو! دا لوى قوم كه په بره پشگتونخوا كيگ دى او كه په كوزه پشگتونخوا كيگ دى، تل د تمدن په مادي نعمتونو له ژوند خگخه لريگ او له هلو حگلو كولو محروم ساتل شوى او تل د خيال په نؤة كيگ أوب روزل شوى دى. مطلب دا، چيگ پشگتانه او ژبه ييگ د سياست له ميدان نه، چيگ د ژوند ميدان دى لريگ ساتل شوي، په داسيگ حال كيگ، چيگ نور قومونه او ژبيگ داسيگ نه دي د هغو مشرانو خپل قوم او خپله ژبه د سياست ميدان ته ننه ايستيگ او د وخت او زمان په غوشگتنه ييگ ورته كار كؤى، خپل قوم او خپليگ ژبيگ ته ييگ لوؤ تيا وركؤيگ، چيگ اوس په خپلو كيگ يو د بله سره په هره ساحه كيگ سيالي كوي او د بل چا تر تاثير لانديگ ژوند عار بولي. يو شميگر پشگتانه وايي، چيگ پشگتون او پشگتو ژبه په بره پشگتونخوا كيگ پاؤسة ژبيگ محاصره كؤيگ او په كوزه پشگتونخوا كيگ اردو ژبيگ محاصره كؤى. زه ديگ خبريگ سره موافقه نه لرم او هغه په ديگ دليل، چيگ مونإ پشگتنو پخپله خپله ژبه او خپل قوم د پرديو تر شگكيگلاك لانديگ راوستي او د خپلو پشگتنو ورونو لوؤتيا مو د بل په لمسون پخپله حگپليگ ده. راحگئ، چيگ په ديگ خبره خپه نشو او د پرديگ لانديگ خبريگ سره تيگريگ نه كؤو، په شگكاره او په أاكگه ووايو لكه : د پير روشگان پر ضد، اخوند دريوزه د سيد علي ترميزي په لسمون تحريك شروع كؤ، د خوشحال خان په ضد د ده زوى بهرام د اورنكگزيب په لمسون او د احمد شاه بابا په ضد، په أهلي كيگ د ده وراره د فارسيانو په لمسون شروع كؤ او داسيگ نور، كه چيگريگ په اوسني وخت كيگ هم په ديگ شكل خپلو كؤو وؤو ته دوام وركؤو؛ نو حال به مو له ديگ بدتر نه وي.

پلار نيكه ميگ شهيدان تر كگوره تللي

پشت په پشت ميگ دا هنر دى ال په ال

قدرمنو استادانو! كله، چيگ كوم پشگتون زمونإ قوم كيگ پيگدا شي او د خپل قوم بيرغ اوچت كؤي سمدستي ييگ د بل په لمسون په اّن او اين تورن او بدنام كؤو، د خپل پشگتون د لاسه بيرغ واخلو او بل چا ته ييگ وسپارو، چيگ دا كار په نورو قومونو كيگ نشته او په هيگخگ وخت او زمان كيگ ييگ نه كؤى او نه ييگ كوي، تل د خپل قوم او خپل ملت، خپليگ ژبيگ او خپل مشر درنشگت كؤى او په دره نه ستركگه ييگ ورته كتلي، ورپسيگ تللي او ورسره ولاؤ پاتيگ شوي دي او د بل غإ ته ييگ نه غوإ نيولى او نه ييگ په خبريگ پسيگ تللي دي. زه وايم، چيگ راحگئ مونإ هم همدغسيگ وكؤو خپل قوم وديگ ته وهخگوو، چيگ له ديگ وروسته د چا تر تاثير لانديگ لاؤ نشي او د بل چا په خبرو پسيگ تكگ ونه كؤي او هيچا ته اجازه ورنه كؤي، چيگ زمونإ په قوم كيگ ديگ نوريگ كگوتيگ ووهي. لكه خوشحال ختگك، چيگ په ديگ بيت كيگ وايي:

د نور چا په ما خگه كار دى زه پريگ خوشگ يم

كه  ميگ  دل  او  دين  همه  واؤه  بتان  وؤي

پياوؤو پوهانو! راحگئ، چيگ په ديگ خبره لإ غور او سوچ وكؤو او لإ ورته وؤانديگ وروسته فكر وكؤو او ورته حگير شو، چيگ زمونإ په اؤخ كيگ قومونه او ملتونه يعنيگ لويديحگ او ختيحگ قومونه د ژوند او ژبيگ په لحاظ خگومره اوچت ولاؤل اّن تر ديگ، چيگ زمونإ پشگتني ولس او ژبه هم د دوى تر اغيگزيگ لانديگ راغله، خگه په اقتصادي لحاظ او خگه په ژبني او تگولنيز اساس. دا په ديگ اساس، چيگ په دوى كيگ فكري، ذهني، قومي، لساني او مذهبي تفاهم، موافقه او يووالى موجود شو او ساتلى ييگ دى. د بل چا په اّن او اين نه غوليگإي او نه حگانونه غلوي او نه چا ته اجازه وركوي، چيگ د خپل قوم په منحگ كيگ ييگ تفرقه واچوي. دا په ديگ اساسي دوى دا كار وكؤ، چيگ دوى واقعاً او حقيقاً خپل قوم او خپليگ ژبيگ ته خدمت كؤى او هغه ييگ د سياست ميدان ته ننويگسته او د سياست په ژبيگ ييگ پوه كؤل او په خپله ژبه ييگ بيگ له كوم تبعيض خگخه علماً علمي كؤل او د زؤه له اخلاصه ييگ ورته كاروكؤ او أيگره لريگ راتلوونكى ييگ ورته په نظر كيگ ونيوله. نورو قومونو د خپليگ ژبيگ او قوم سره مينه لرله او اوس ييگ هم لري او كوشگشگ ييگ كاوه او كوي ييگ، چيگ پخپليگ مورنة ژبيگ بانديگ خبريگ، ليكل او لوستل وكؤي او دا كار ييگ حگان ته وياؤ كانگه. كه په نورو قومونو كيگ سياستوال وي او كه غير سياستوال وي؛ خو، چيگ پخپله ژبه كيگ غإ پورته كا نور ييگ ملاتؤ كوي؛ نو خگنكگه به نور خلك او ژبه پر مخ نه حگي؟ راشئ مونإ پشگتنو ته، چيگ د نورو په ژبه سره اخته يو په كوزه پشگتونخوا كيگ انكگريزي او اردو ژبه كگردانيگإي. نه يوازيگ دا، چيگ مونإ په سوچه پشگتني سيمو او دفترونو كيگ خپله مورنة ژبه رواج نه شواى كؤى، بلكيگ دا كار مونإ ونه كؤ. د بيگلكگيگ په توكگه په كوزه پشگتونخوا كيگ د پشگتو اكاأمي، چيگ اوس په سيمه او نؤة كيگ د پشگتو يوازينة علمى او اكاأميك مركز دى او د تگولو پشگتنو ستركگيگ اوس همديگ مركز ته غؤيدليگ دي، چيگ دا اكاأمة يوه پشگتو رساله لري، خو اداريگ كار او بار يعنيگ ارسال او مرسول ييگ په انكگريزة ژبه دى. په كوزه پشگتونخوا كيگ هيگخگوك د پشگتو ژبيگ ورحگنى اخبار نه خگوك لوستى شي او نه ييگ خگوك لولي او نه ييگ خگوك پيگژني د هر چا په لاس كيگ يا د اردو اخبار وي يا د انكگريزي حتى په نور علمي او سياسي مركزونو كيگ هم همداسيگ حال دى. په بره پشگتونخوا كيگ اوس تگول كار په پاؤسي ژبه دى. حتى اوسني دولتي معتبر فرمانونه هم په پاؤسي ژبه توشيع شوي او توشيع كيگإي. په كوزه پشگتونخوا كيگ علاوه د ورحگني كگؤبؤ نه د پشگتو په أرامو او نورو خبرونو كيگ تقريباً 70 فيصده اردو او انكگريزي لغات چليگإي او 30 فيصده وركيگ د پشگتو ژبه په أيگر شدت سره روانه ده. كه دا حال همداسيگ جريان لري؛ نو نژديگ ده، چيگ د پشگتو ژبيگ او پشگتون قوم لمن په كوزه او بره پشگتونخوا كيگ ور تگوله شي كه چيگريگ ييگ غم نه خوؤل كيگإى؛ نو بايد خپه پرى هم نه شو.

سترو پوهانو! په كوزه او بره پشگتونخوا كيگ د پشگتو ژبيگ او د هغيگ د پر مختكگ د پاره تل رنكگ رنكگ جلسيگ، سيمينارونه، او متنكگونه جوؤيگإي او فيصليگ كيگإى خو په افسوس سره بايد وويل شي، چيگ دغه تگوليگ فيصليگ او خبريگ د هماغه وخت او ساعته پوريگ تؤلي وي، حگكه كله، چيگ جلسيگ او سيمينارونه ختم شي د غه تگوليگ خبريگ د خداى باد ته وسپارل شي.

د پشگتو ژبيگ د پاره بله اصلي او أيگره اهمه مسئله، چيگ د كوزيگ او بريگ پشگتونخوا په منحگ كيگ پرته ده او كلونه كلونه ور بانديگ تيگر شول او تر اوسه پوريگ نه حل شوى او نه حل كؤى شوه هغه د پشگتو ژبيگ معياري ليك لوست دى، د دنيا تگوليگ ژبيگ په خپل منحگ كيگ يو واحد ليك لوست لري او حگان ته ييگ جوؤ كؤى، مكگر متاسفانه، چيگ كوزه او بره پشگتونخوا خگنكگ په خگنكگ پراته ديگ اّن تر ديگ، چيگ د خپلوة اؤيكيگ هم په همديگ ارتباط سره لري تراوسه پوريگ په ديگ قادر نشول، چيگ پخپل منحگ كيگ يو واحد ليك لوست رواج كاندي. كوزه پشگتونخوا د بريگ پشگتونخوا او بره پشگتونخوا د كوزيگ پشگتونخوا په ليك لوست نه پوهيگإي، چيگ همدا مشكل خارجي پشگتو ژبيگ ويونكيو او زده كوونكي هم لري. راشئ وكگورئ زمونإ پشگتنو پوهانو او عالمانو او ليكوالانو او د مسلك خاوندانو دغه مشكل ترا وسه نه دى حل كؤى، چيگ دا كار د دوى په وس هم و او هم دى، چيگ د ممانعت له پاره ييگ كوم خارجي وجود هم نه ليدل كيگإي او تل په ديگ برخه كيگ د پشگتو ژبيگ معتبرو او لوؤ پوؤو مسئولينو سره خگه په اخبارى توكگه او خگه په شفاهي توكگه خبريگ او پوشگتنيگ راپورته شوي دي او نور ديگ ته ورته بيانات په اخبارونو او مجلو كيگ راغلي. له ديگ معلوميگإى، چيگ مونإ د خپليگ ژبيگ د پاره نه مخكيگ او نه اوس كار كؤى او نه ييگ كوو او نه ييگ نيت لرو. راحگئ، چيگ په ديگ خبره خپه نه شو او نه هم سره په غوسه خو په شگكاره الفاظو سره به ووايو، چيگ مونإ د خپليگ محبوبيگ مورنة خوإيگ ژبيگ خگخه يوه شخصي سوداكگري جوؤه كؤيگ ده، چيگ يو او بل ته ييگ سره سپارو.

كگرانو د قدر وؤو استاذانو! كه پشگتون او پشگتو ژبه سياست ته داخله نه شى او د ژبه ييگ سياست ژبه نه شي او د سياست له أكگره لكه چيگ ده لري و ساتلاى شي لكه، چيگ ساتل شويگ ده، هيگخگ كله به نه پشگتون قوم كوم حگاى ته ورسيگإي او نه به پشگتو ژبه د نورو ژبو سره سيالي وكا او تل به د بل تر حاكميت لانديگ ژوند كوي او د بل په خدمت كيگ به پراته وي.

مونإ پشگتنو تل دا افتخار نه كگتگلى او نه مو كگنگلى، چيگ خپل قوم او خپليگ ژبيگ ته خدمت وكؤو، بلكيگ دا مو د حگان د پاره افتخار او فخر بللى، چيگ بل قوم او بليگ ژبيگ ته خدمت وكؤو او تل حگان او ژبه د بل چا چوپؤ وكگرحگوو. حگان مو د مقام له پاره نه دى هخگولى او د بل چا د پاره غلامى كول مو د حگان له پاره فخر كگرحگولى دى.

پوهانو اوعالمانو! تيرو تجربو وشگودله، چيگ د هر قوم او ژبيگ خاوندان د سياست د چلولو مقام ته ورسيگإي؛ نو ژبه ييگ هم ورسره تكامل او وده كوي او حگان پريگ پر هر مقام او حگاى كيگ خگركگندولى شي او د نؤة په خلكو حگان پيگژني.

همدارنكگه د شلميگ پيگؤة له لومؤنيو لسيزو خگخه دا په ديگخوا ترننه، چيگ پشگتانه د سياست ميدان ته راووتل په نؤيواله سطحه د نؤة په راأيو كگانو كيگ د پشگتو غإ را پورته شو او اواز ييگ خلكو واوريگده او اوس وربانديگ په نؤة كيگ تبصريگ او علمي مباحثيگ كيگإي او كه داسيگ نه واى شوي؛ نو د پشگتو غإ به تراوسه پوريگ په نؤة كيگ چا نه واى اوريگدلى او نه به چا پشگتانه پيگژندلى.

محترمو ليكوالانو! په ديگ وروستيو وختونو كيگ په پشگتو ژبه كيگ د شعر او شاعرة ميدان دومره تود شوى، چيگ سؤى ورته حيران پاتيگ شي، چيگ كتاب پلورنحگي ته ورشي دومره شعرس كتابونه چاپ شوي، چيگ ليدونكى ورته حيران شي او هغيگ كيگ هم دغسيگ اشعار تر ستركگو كيگإي، چيگ د وخت او زمان تنده پريگ نه ماتيگإي. نثري ليكنيگ، علمي، اجتماعي، تاريخي او ادبي ليكونو ته په ديگ ورحگو كيگ هيگخگ توجه نه ده شويگ او نه كيگإي، چيگ دا پخپله د پشگتو ژبيگ د عدم پر مختكگ سبب كگرحگي او كگرحگيگدليگ ده. كه چيگريگ د نثر ليكنيگ ته جدي پاملرنه ونه شي د پشگتو ژبيگ اهميت به هم كمزوى شي او علمي ارزشگت به له لاسه وركا، چيگ دى مطلب ته په خارجي سويه هم خگو خگو كرتيگ ارشاره شويگ او د پوهانو ليكوالانو او عالمانو توجه ييگ ديگ طرف ته را كگرحگوليگ.

كگرانو پوهانو! راحگئ، چيگ په كگأه سره  د بريگ او كوزيگ پشگتونخوا عالمان او سياستوال پشگتون او پشگتو ژبيگ پر مختكگ متگيگ را بأوهو او په يو غإ، يو اّواز، يو اتفاق دا كار عملاً وكؤو او كه دا كار مو ونه كؤ او يا ييگ ونه كؤو، نو تش په سيمينارونو او غونأونه پشگتون مخكيگ حگي او نه پشگتو ژبه.

د تگولو پشگتنو مخ او ستركگه اوس د كوزيگ او بريگ پشگتونخوا عالمانو ته اؤول كيگإي او په خاصه توكگه په ديگ ورحگو كيگ د كوز يگ پشگتونخوا عالمانو او پشگتو اكاأمة ته اوؤي، د كوزيگ پشگتونخوا د عالمانو او د پشگتو اكاأمة د غؤو نه په أيگر احترام سره هيله كيگإي، چيگ هغه اثار خلكو ته وؤانديگ كا كوم، چيگ د نن ورحگيگ خلك ييگ تريگ غواؤي او اؤتيا ورته لري. بايد د لوستونكو په ذوق او د تگولنيگ او د وخت د ضرورت په اؤوند كتابونه وليكل شي او په مناسب قيمت خلكو ته وؤانديگ شي. د تگولنيگ د وخت او زمان غوشگتنيگ او اؤتياويگ او فكرونه بايد په نظر كيگ ونيول شي او په ديگ كار كيگ بايد د بريگ او كوزيگ پشگتونخوا ليكوالان متفق، متحد او هم فكره وي. كه چيگريگ د بريگ او كوزيگ پشگتونخوا د ليكوالانو تر منحگ اتفاق، اتحاد او يووالى نه وي؛ نو پشگتو ژبه به تل خوار او زاره وي.

دا بايد په لوؤ اواز او په پوره ايماندارى ووايم، چيگ مونإ هر خگه لرو طاقت لرو، عالمان لرو، شاعران اديبان او پاخه با تجربه تاريخي ليكوالان لرو، عزم لرو، روحي او جسمي زور لرو، د وطن اّزادي اخيستى شو او دا كار مو تل كؤى او اوس ييگ هم كوو، مكگر متاسفانه يو شى، چيگ نه لرو هغه د پشگتنو اتحاد او اتفاق دى. په ديگ اؤه په شرق كيگ د كوزيگ پشگتونخوا بلبل د ازادة زمري د توري او قلم خاوند د مغلو سياسي سرسخت دشگمن د شعر د ميدان نوميالى اتل خوشحال خان ختگك په خپل ديگ شعر كيگ همدا خگركگندونه كؤيگ، چيگ :

 

هره چاره د پشگتون لگه مغل شگه ده
اتفاق ورسره نشته أيگر ارمان
د بهلول او د شيگر شاه خبريگ اورم
چيگ په هند كيگ پشگتانه وو پادشاهان
شپإ او اوه پيگؤيگ ييگ داسيگ پادشاهي وه
چيگ په دوى پوريگ أيگر خلك وو حيران
يا هغه پشگتانه نور وو دا خگه نور شوه
يا د خداى تعالى اوس دى دغه فرمان
كه توفيق د اتفاق پشگتانه مومي
زوؤ خوشحال به دوباره شي په دا حگوان

 

په هر حال دا به ومنو، چيگ پشگتون مقدم دى په پشگتو بانديگ لومؤى پشگتون پيگدا شوى او بيا ييگ حگان ته پشگتو ژبه پيدا كؤيگ؛ نو كه پشگتون نه واى، پشگتو ژبه به هم نه واى، نو مونإ بايد پشگتون ته خدمت وكؤو پشگتون ته تعليم وركؤو، پوهه وركؤو او شگيگ كگتگوريگ لاريگ ورته وشگايو. د اتحاد اواتفاق شپيگلة ورته وغإوو؛ نو پشگتو ژبه به همزمان د ديگ تگولو خپلو حقوقو خاونده شي كه پشگتون خوار زار او ذليل وي، نو پشگتو ژبه به خگنكگه وي؟ طبعاً هغه به هم خواره زاره وي.

محترمو ليكوالانو! كه مونإ اوس هم په بره او كوزه پشگتونخوا كيگ د حگان او خپليگ راتلونكيگ لگه پاره پشگتون سياسي او صادق مشر پيگدا نكؤو او د زؤه لگه اخلاصه پر هغه بانديگ راتگول نه شو نه به پشگتون قوم او نه به پشگتو ژبه خپل حقوقي لوؤو اهدافو ته ورسيگإي. كه دا كار مو وكؤو، نو قوم به مو قوم شي او ژبه به مو ژبه شي او په نؤة كيگ به د سيالة ميدان ته را ووحگي؛ نو راحگئ، چيگ دا كار وكؤو او دا مو په وس كيگ ده او كه نه ييگ كوو؛ نو معنا دا ده، چيگ هم حگان غولوو، هم پشگتون ولس او هم خپله پشگتو ژبه او دا به مو سوچه سوداكگري وي، چيگ يو تر بله ييگ سره كوو. لكه د كوزيگ پشگتونخوا مشهوريگ معروفيگ خوإ ژبيگ، خوإ غإيگ خوش اّوازيگ خداى بخشگلى كگلنار بيكگم، چيگ په ديگ لنأة كيگ ويلي دي :


عالمه مينه مينه نشته                 

سوداكگري ده يو پر بل ييگ خرخگه وينه.

عزتمندو شگاغليو! په أيگر احترام سره زه بيا خپله خبره تكراروم او هغه دا، چيگ كه چيگريگ مونإ پشگتانه د سياست ميدان ته ننه نه باسو او پشگتو په نؤة كيگ د سياست ژبه ونه كگرحگوو، نو هيگخگكله به مونإ خپل روا حقوق په ژوند كيگ تر لاسه نه كؤو. اوس په نؤة كيگ په سياست بانديگ پوهيگدل او هغه زده كول، ژوند او ژواك كگرحگيگدلى دى؛ نو راحگئ، چيگ په كگأه سره د سياست ميدان ته داخل شو او د خپلو حقوقو خگخه په لوؤ غإ او لوؤ اواز دفاع وكؤو. لكه، چيگ ارواشگاد حاجي عبدالقدير د بن په جركگه كيگ د تگولو پشگتنو لگه حقوقو خگخه دفاع وكؤه او په اغلب كگومان سره د هماغه غإ قرباني هم شو.

كه ملا ورته ونه تؤو؛ نو تل تر تله به د سوال په خگادر ناست يو او خپل تگول عمر به مو د بل د دروازيگ په خگوكيدارة كيگ تيگر شي.

راحگى، چيگ دا پوشگتنه يو حگل بيا لگه حگانه وكؤو او سوچ هم پريگ وكؤو، چيگ وليگ پشگتانه د پردة ژبيگ تر اغيگزيگ لانديگ راغلي او اوس هم راحگي؟ مونإ وليگ د بل ژبه زده كؤو او د بل په ژبه خبريگ وكؤو نه په خ
پله ژبه؟ زما حگواب دا دى، چيگ پشگتانه لوستونكي هغه خگه ته چيگ ضرورت لري هغه په خپله پشگتو
 ژبه كيگ نه لري او نه تيگرو پشگتنو سياستوالو ليكوالانو او عالمانو دا كار كؤى او نه اوسنيو سياسي مشرانو او ليكوالانو؛ نو، حگكه پشگتانه لوستونكي د پرديو ژبو زده كؤيگ ته اؤ شول، چيگ هغه زده كؤي. نور قومونه ولسونه په حگانكگؤو فردي اغراضو پسيگ نه دي كگرحيگدلي، بلكيگ د خپليگ ژبيگ او قوم د لوؤتيا لوري ته ييگ توجه كؤيگ. كه زمونإ پشگتانه ليكوالان، سياستوال او عالمان په پشگتو ژبه كيگ سياسي، اجتماعي، تاريخي خگيگؤنيگ او غني لغت ناميگ "أكشنرة" نحوى او نور ادبي اثار وليكي او يا ليكل شوي واى مونإ به د بليگ ژبيگ تر تاثير لانديگ نه واى راغلي، بلكيگ د نورو ژبو ويونكي به هم پشگتو ژبيگ حگان ته جذب كؤي واى او په أيگر اخلاص او مينيگ به ييگ  دغه ژبه زده كؤى واى؛ نو راحگئ، چيگ په لنأه توكگه ووايو، چيگ په بره او كوزه پشگتونخوا كيگ د پشگتون قوم د لوؤتيا، عزت او پرمختكگ لپاره په كگأه سره كار وكؤو او د حگان له پاره، پاك سوچه او سپيگخگلى مشر پيدا كؤو او د هغه په چاپيگريال را تگول شو تر خگو، چيگ يو اجتماعي قوت شو او خپل حقوق تر لاسه كؤو او كه داسيگ ونه كؤو؛ نو تگول ژوند به مونإ ته خوار زار وي او د سوال په دروازو كيگ به تل ولاؤ يو.

كگرانو ورونگو! اجازه راكؤئ، چيگ ووايم كه مونإ د ارواشگاد وزير صاحب محمد كگل خان مومند بابا نوم اخلو؛ نو مطلب مو تريگ پشگتنو، پشگتو ژبي او پشگتونواليگ ته خدمت كول دى او كه مونإ د پشگتون، پشگتو ژبيگ، پشگتونواليگ نوم اخلو؛ نو مطلب مو تريگ د وزير محمد كگل خان مومند بابا د خدمتونو هغه ياد دى كوم، چيگ ده په يوازيگ صورت سره خپل قوم او خپليگ ژبيگ ته په مختلفو ساحو كيگ كؤى دى.

غواؤم، چيگ خپله وينا د ارواشگاد دوست شينوارى د شعر په وؤانديگ كولو پوره كؤم كومه، چيگ ما ته په شفاهي توكگه را رسيدلى دى، خو مخكيگ ترديگ د دوست شينواري لگه كورنة او خپلوانو خگخه هيله كوم، چيگ د هغه د اشعارو هغه قلمي نسخه، چيگ سلكگة نوميگإي او تراوسه پوريگ چاپ شويگ نه ده، پيدا او چاپ كؤي او د لوستونكو تنده وربانديگ ماته كا. شعر دا دى:

 

دوسته تل، چيگ شكرانو پسيگ اوإده وي

سر ديگ تگيتگ مه شه د دغو لاسو شگكل ته

 
 
سوداګريزې خبرتياوې

 
نوې لیکنې
 
پېښې،اندېښنې اوڅرګندونې