Saturday, 25 March, 2017
 
 
  • افغانستان دکرکټ لوبه وگټله
  • ضمير کابلوف : روسيه طالبانوته وسله نه ورکوي
  • پاکستان د مسکو په غونډه کې برخه اخلي
  • امريکا د مسکو په غونډه کې گډون نه کوي
  • طالبانودفراه دپشترود پر پوسته بريد کړى
  • دترکيې هوايي چلند شرکت مساپرو ته اسانتياوې ورکوي
وزیر محمدګل خان مومند
افغان شموله شخصیت و
 

ديپلوم انجينر غلام دستكگير ؤنكگ

 

وزير محمد كگل خان مومند

افغان شموله شخصت و

   
   

 محمد كگل خان مومند ويشگ او بيدار پشگتون و. هغه په هيگواد كيگ د پرنكگي استعمار سل كلنه دوره په ولسي پاخگونونو كيگ تحليل كؤيگ وه. پرنكگيانو په دغو سلو كلونو كيگ د افغانستان پر خاوره دريگ حگله پوحگي منظم جبهي يرغل كؤى وْ. محمد كگل خان مومند د ولس عنعنوي او ملي مقاومت د يرغلكگر پرنكگي پر ضد تر خگيگؤنيگ او پلتگنيگ لانديگ ونيوو او ديگ نتيجيگ ته ورسيگدو، چيگ د پرنكگيانو سياسي او كولتوري هگخگيگ به په افغانستان كيگ حگكه د ناكامة سره مخ كيگديگ، چيگ د پرنكگيانو غوشگتنه كولتوري او سياسي شگكيگلاك كگنگل كيگدو. د پرنكگيانو د سياسي او كولتوري شگكيگلاك د مخنيوي له پاره  افغانان پرته له ناموسه نور لـه هر خگه نه تيگر شوي دي. محمد كگل خان مومند د پرنكگيانو په سل كلن شگكيگلاكي سياست او كولتوري يرغل كيگ د افغانانو، ژبيگ او كولتور ته رسيدونكو زيانونو ته متوجه شو.

دغه ستر سياسي شخصيت وزير محمد كگل خان مومند د روسي شگكيگلاك او پرنكگي شگكيگلاك په سازش هم پوه و او د مخنيوي له پاره ييگ د افغانستان ختيحگو، لويديحگو، شمالي او جنوبي سيمو كيگ عملي مبارزه وكؤه او د افغانانو د سياسي او كولتوري حق دخپلولو له پاره ييگ په دغو سيمو كيگ پراته قومونه د افغان د ملي هويت ساتلو ته متوجه كؤل. دافغان د ملي هويت په ساتلو كيگ د محمد كگل خان مومند هدف دا و، چيگ د هيگواد تاريخي، سياسي جغرافياوي او كولتوري موجوديت ژوندى او خوندي پاتيگ شي. وزير محمد كگل خان مومند په خپل تگول شخصي او رسمي ژوند كيگ كار او زيار همديگ هدف ته د رسيگدو لپاره اساس وكگنگلو. محمد كگل  خا ن مومند به ويل چيگ په كار كولو سؤى شتمن كيگإي. په كار ولس، ژبه او كولتور ساتل كيگإي او وده مومي. كار دى كه په ولسي سطحه تر سره شي ولس شتمنوي، كه د ژبيگ تر سطحيگ تر سره شي، ژبه شتمنه كيگإي او كه په كولتوري سطحه ترسره شي كولتور شتمن كيگإي، وده مومي او خوندي ساتل كيگإي، حگكه چيگ كولتوري برياويگ د تگولنيزيگ ارتقا او لوؤتيا اساس دى.

محمد كگل مومند بابا د افغانانو ملي ژبه پشگتو، كولتور ييگ پشگتونولي بولي او هيگواد ته ييگ د تيگرو په خگيگر تل افغانستان ويلى دى.

ده په هيگواد كيگ د سل كلنيگ شگكيگلاكي دوريگ د دوام اصلي علت په هيگواد كيگ د خپلو او پردو غفلت وبللو.

د خپلو غفلت دا و چيگ ژبيگ، كولتور او ولسي عنعنوي ژوند ته خگومره او خگنكگه، چيگ لازمه وه د واكمنو پاملرنه ونه شوه او د پردو غفلت ييگ دا وبللو، چيگ غوشگتل ييگ د شگكيگلاك لانديگ عنعنوي او ولسي ارزشگتونه تر خپلو سياسي او كولتوري اغراضو قربان كؤي.

محمد كگل مومند بابا شگكيگلاكي هليگ حگليگ د هيچا په كگتگه نه دي بللي حگكه چيگ ژبيگ او كلتور په تاريخي او جغرافياوي اساساتو وده كؤيگ، چيگ د حگانكگؤي او خاص بدلون وس پريگ د هيگچا نه رسيإي، كيگداى شي په حگينو تگولنو كيگ ييگ بهير د حگنأ او خنأ سره مخ شي، خو په افغانستان كيگ افغانانو د ديگ حگنأ او خنأ سره انساني مقاومت او ا خلاقي مبارزه كؤيگ. ولإه، تنده، بيگ كسي او بيگوسي زغمل شويگ، خو د اّزادة او خپلواكة غإ ييگ سوؤ شوى نه دى او يرغلكگر ييگ تل په شا تمبولي دي.

محمد كگل مومند بابا لـه غفلته راوتل او ويشگ اوسيدل ژوند كولو ته غوره وبلل اود خلكو د بيداره ساتلو او د خپل مينحگيو اؤيكو په خوندي كولو كيگ  ييگ پر صداقت او رشگتيا ويلو تگينكگار كولو.

ده سره به هر چا ليدنه او كتنه  كوليگ شوه. ما ورسره أوأة خوؤليگ، چاى ميگ ورسره خگشگلى او په أيگرو خبرو كيگ ميگ ورسره كگأون كؤي دى. ده لـه سقا وي دوريگ نه د پيدا شويو هر اؤخيزو اختلافاتو او بدبينو مخه په حكومتي تدبير نيوليگ ده. د پشگتو او فارسة فرق ييگ هيگخگ نه دى كؤى. په شمال، جنوب، ختيحگ، لويديحگ او مركزي سيمو كيگ ييگ لـه تگولو خلكو سره يو شان اؤيكيگ درلودى. دا يو جامع انسان و. د ده كار او زيار په ديگ دلالت كوي، چيگ ده د هيگواد، ژبيگ او كولتور وده او اّبادي غوشگته، نه كومه حگانكگؤيگ او شخصي كگتگه.

بابا محمد كگل خان د هيگواد او ملت جوؤونيگ لپاره په أيگر اخلاص او غوره نيت كارونه كؤي دي.

د ده كار هغه وخت نتيجه وركؤه، چيگ خگه وخت پشگتو رسمي ژبه وپيگژندل شوه.

د پشگتو او فارسي ترمينحگ تضاد او مخالفتونه خلقيانو، پرچميانو، ستميانو اوحگينو تنظيمونو رامنحگته كؤ.

هغه وخت حكومت دومره قوي نه و، چيگ پشگتو ژبه ديگ په تگولو ساحو كيگ وده وكؤي. حگينيگ نظريات، وؤانديگزونه او نيوكيگ شخصي او كگروپي رنكگ لري او حگينو دا استدلال كؤى او كوي ييگ، چيگ مجيد خان وزير معارف او سردار داود خان د وخت صدراعظم د وزير محمد كگل خان سره اختلافات لرل او مجيد خان د پشگتو ژبيگ د وديگ مخه نيوله.

نه داسيگ نه ده. دا سمه ده چيگ سردار محمد داود خان يو مغرور سؤى و، خو اختلافا تر ديگ سطحيگ نه وو رسيگدلي لكه خگومره، چيگ خلك ورنه يادونه كوي.

سمه او پر حگاى خبره دا ده، چيگ له سقاوة وروسته هر خگه نوي پيل شول. تگولو برخو ته يو شان زيان ورسيدلى و.

دغه وخت د پشگتو تعميم موجود نه و، د پشگتو معلم موجود نه و، عام او حاكم نظر دا تشه محسوس كؤه، چيگ لومؤى بايد پشگتو عامه شي، بيا ديگ معارف ته ننوحگي.

په دغه تگوله دوره كيگ د معارف استازي هر يو مجيد خان، غلام حسن خان مجددي، أاكتر قيوم خان د أاكتگر ظاهر ورور او علي احمد خان پوپل و، چيگ هر يو ييگ عالم او د تدبير خاوندان وه.

زه د ارواشگاد علي احمد خان پوپل  د وزارت په وخت كيگ د ننكگرهار د ليسيگ او بيا د معارف مدير وم. أاكتگر قيوم خان سره زما أيگره نژديگ انأيوالي وه. اكثره به سره مخ كيگدو او د افغانستان د معارف د وديگ په باب به مو خبريگ او خگيگؤنيگ كوليگ. مونإ په ديگ پوشگتنيگ غور پيل كؤو، چيگ خگنكگه كولى شو ملت ژوندى كؤو او تگولنه ويشگه وساتو؟

زه په ديگ نظر وم چيگ تنوير ديگ زيات شي، متوسطي ديگ جوؤيگ شي. شپإم صنفو نه ديگ لوؤو صنفونو ته ارتقا وكؤي او ليسيگ ديگ جوؤيگ شي له لايقو شاكگردانو خگخه ديگ د معلم په توكگه كار واخستل شي او په تدريجي توكگه ديگ د ليسو او متوسطو فارغان لوؤو زده كؤو ته لار پيدا كؤي.

كله چيگ قيوم خان د معارف وزير شو او بيا د صدارت د معاون په توكگه ييگ په كار پيل وكؤو. د ليسيو شمير زيات او تنوير پيدا شو. تنوير چيگ پيدا شو علم پيدا شو، نظرييگ پيدا شويگ او معارف عام شو.

د افغانستان معارف په ديگ توكگه تحول وموند او په أيگريگ جكگرخونة د معارف په لور د محمد كگل خان مومند اهداف عملي كؤل. په جنوبي كيگ ميگ د شگحگو ليسه جوؤه كؤه. په ننكگرهار كيگ ميگ الايي ليسه، دارالمعلمين، د طب پوهنحگى او نوريگ تعليمي موسسيگ جوؤيگ كؤي دي.

د هنري او كولتوري هلو حگلو په برخه كيگ په أرامه او تمثيل كيگ عملي كار كؤى او ان دا چيگ د وژلو تر كگواشگ لانديگ هم راغلى يم. په كامديش كيگ ميگ لومؤنى مكتب جوؤ كؤو، په نورستان كيگ ميگ مكتپونه جوؤ كؤل او په دغه كار كيگ ميگ اختر او روژيگ ته نه دي كتلي.

په پكتيا كيگ، چيگ مدير د معارف وم، (24) مكتبونه مو يو سلو خگلورو ته ورسول. د معارف د عاميگدو سره په سياسي واكمنو كيگ بدبينة او مخالفتونه كميگدل او په معارف كيگ دا نظر غالب شو، چيگ په كوم مكتب كيگ، چيگ پشگتانه زيات وو نو ژبه به ييگ پشگتو كيگدله او كه فارسي ژبي به أيگر وو نو تدريسي ژبه ييگ فارسي وه.

دا هر خگه د علي احمد خان پوپل او د معارف د كؤة په مشرة سرته ورسيدل. كله چيگ زه له پكتيا نه كابل ته راغلم د وزير صاحب په هدايت د ابن سينا ليسيگ ته د مدير په توكگه وليگإل شوم. تر ما د مخه دلته حفيظ الله امين د ليسيگ مدير و. ده دوه صنفه پشگتو لرل. خو شاكگردان تقريباً تگول پشگتو ژبي وو. ما وزير صاحب ته د (85) فيصدو پشگتنو شاكگرانو په لرلو تگينكگار وكؤو. هدف ميگ دا و چيگ ابن سينا ديگ تگول پشگتو شي. وزارت هيئت راوليگإلو. د هيئت د پلتگنيگ لـه مخيگ او د شگوونكو په همكارة پشگتانه شا كگردان 90 فيصده ثبت شول.

دغه وخت غلام حسن خان مجددي د تعليم او تربييگ د موسسيگ رئيس و، ورغلم چيگ راسره مرسته وكؤي، خو هغه راته وويل، چيگ "ؤنكگه چه بدبيني را شروع كيدى، تخريب مى كنى و معارف راخراب مى كنيگ" خو د اؤتيا لـه مخيگ د وزير صاحب سره په تيلفون كيگ مخ شو. د وزير صاحب امر ومنل شو. نژند، قتيل علي احمد خان پغماني او نور استادان، چيگ دا وخت د ابن سينا شگوونكي وو، ديگ ته اماده شول، چيگ د پشگتو تدريسي مواد برابر كؤي. دوي تدريسي كتابونه لـه فارسة نه په پشگتو وژباؤل او بيا مو چاپ كؤل. د خوشحال خان او رحمان بابا د ليسو ترخگنكگ ابن سينا ليسه هم پشگتو شوه. خو وروسته بيا اكرم خان ثانوي رئيس د استادانو د كمشگت مسئله رامنحگته كؤه او ابن سينا بيرته فارسي شوه او زه بيروت ته وليگإل شوم. كه خگه هم مونإ او د دارالمعلمين استادانو د دريگ واؤو ليسو اؤتيا پوره كولاى شوه.

لنأه دا چيگ پشگتون وزير محمد كگل خان مومند بابا پشگتو او پشگتونولة ته دومره كار وكؤو، چيگ أير ژر پشگتو سره تؤل شوي كارونه ييگ په سياسي واكمنو ومنل شول او أيگر فارسي ژبي ييگ پشگتو ته رامات كؤل او قومي تجنيس ييگ رامنحگته كؤو. په پاى كيگ د ديگ حقيقت او واقعيت بيان ضرور بولم، چيگ د پشگتو او پشگتنو د يادشگت درناوى اساس وزير محمد كگل خان مومند بابا ايشگيگ وْ. وروسته چيگ پشگتو او پشگتونولة ته حگينو بدبينو سياسي ألو كار وكؤو او خبره ديگ ته راورسيده چيگ اوس په لوؤ غإ ويل كيگإي :

( زه افغان نه يم، خو د افغانستان رياست جمهوري ته كانديد يم.)

 
 
سوداګريزې خبرتياوې

 
نوې لیکنې
 
پېښې،اندېښنې اوڅرګندونې