Saturday, 25 March, 2017
 
 
  • افغانستان دکرکټ لوبه وگټله
  • ضمير کابلوف : روسيه طالبانوته وسله نه ورکوي
  • پاکستان د مسکو په غونډه کې برخه اخلي
  • امريکا د مسکو په غونډه کې گډون نه کوي
  • طالبانودفراه دپشترود پر پوسته بريد کړى
  • دترکيې هوايي چلند شرکت مساپرو ته اسانتياوې ورکوي
یویاړلی محمدګل خان مومند
 

أاكتر نبي مصداق

 وياؤلى

محمد كگل خان مومند

  زه أيگر خوشحاله يم، چيگ د يوه سوچه او ميؤني پشگتون په تلين بانديگ خگو خبريگ، چيگ را ته معلوميگ دي ليكم. زه د ساپي د پشگتو خگيگؤنو او پراختيا مركز نه، چيگ د ديگ وياؤلي پشگتون يادونه ييگ كؤيگ، د زؤه لگه كوميگ مننه كوم. د وزير محمد كگل خان يادونه پديگ وخت كيگ، چيگ زمونإ ملك يو حگل بيا اشغال شوى او د پشگتو او پشگتنو ضد داخلي او خارجي عناصر، لكگيا دي، توطئيگ او دسيسيگ جوؤوي، أيگر مهم دى. حگكه وزير محمد كگل خان خپل تگول عمر وطن او خپل قوم ته د خدمت لپاره وقف كؤى وْ. نن هغه عناصر، پياوؤي وزير صاحب ته بدرد وايي او غواؤي د پشگتون د لوى قوم، چيگ نفوس ييگ په افغانستان كيگ 18.5 مليونه او په پاكستان 2.8 مليونو ته رسيگإي، مخه ونيسي. البته داسيگ هليگ حگليگ، كگوأ تيمور، صفويانو، مغلو، انكگريزانو، روسانو او په داخل كيگ په هر وخت او زمان كيگ د ديگ حگواكونو كگوأاكگيانو هم كؤيدى، خو خگرنكگه، چيگ چنكگيز بريالى نشو، هتگلر ناكام شو او ستالين تور مخ پديگ هخگه كيگ له دنيا نه ولاؤ؛ نو، نور خگوك به هم، ان شا الله ونشي كولاى، چيگ يو قوم په تيگره بيا، چيگ هغه د نؤة پديگ برخه كيگ د وياؤه أك تاريخ لري، لگه منحگه يوسي او يا ييگ هم د هغو د ژبيگ او پر مختكگ مخه ونيسي. پشگتو ژبه، چيگ مومند بابا ته، تر هر خگه كگرانه وه، اوإد تاريخ لري. د پشگتو همزمان ژبيگ لكه سغدي، پهلوي، اويستا، سان سكگريت تگوليگ مؤيگ دي، خو پشگتو، چيگ كگرامر ييگ خو را وسيع او د پرديو الفاظو او تگكو د قبولولو لپاره كگرامري استعداد لري، نه يواحگيگ دا، چيگ ژوندة ده، بلكيگ د نن ورحگيگ د تگكو او الفاظو لپاره هم چمتو ده، چيگ پخپل كگرامري قالب كيگ بيگ خپل كؤي. پس داسيگ ژبه او د هغيگ وكگؤي، چيگ د موجوده افغانستان په سيمه كيگ پنحگه زره كلن تاريخ لري د همديگ حگاى دي او همدلته به وي.

وزير صاحب محمد كگل خان پديگ پوه و، خو خگرنكگه، چيگ فارسي د منحگنة اّسيا، جنوبي اّسيا او حتى بر صغير لپاره يوه منطقوي ژبه وه او هم عربي، د منحگني ختيحگ شمالي او مركزي افريقا او جنوبي يورپ لپاره، منطقوى ژبه وه، نو د مختلفو ژبو ويونكو هم خپل اّثار پديگ ژبو بانديگ ليكل او حگكه هم غني ژبيگ كگنگل كيگإي. 

پشگتو د نورو حگايي ژبو په شان يواحگيگ په هغه وخت كيگ، چيگ د ايران د رضا شاه پلار فارسي د ايران رسمي ژبه اعلان كؤه او د ايران نوم ييگ لگه

 فارسى خگخه په "ايران" واؤاوه تر خگو حگانونه، اّريائيانو ته په اصل و نسب كيگ و نشگلوي، نو ناخگاپه، د سيميگ د نورو ژبو ويونكو ته هم سوال پيدا

 شو، چيگ كه دا منطقوي ژبه، ايرانيان خپله كگنگي او حگانو ته اّريائيان نه وايي، پس مونإ خگوك يو او زمونإ ژبيگ كوميگ دي؟ حگكه تقريباً 90 كاله

 پخوا پشگتنو او افغانانو، د ازبكو، تركمنو تركانو، هنديانو او نورو په شان لستوني را پورته كؤل، چيگ خپلو ژبو ته خدمت وكؤي. د وزير محمد

 كگل هخگيگ، د همديگ أول ماحول نه سر چينه اخلي او هغه خداى بخشگلي پخپل عمر كيگ لومؤى پخپله د پشگتو خط او كتابت پيگل كؤو او بيا ييگ

 نور اديبان، چيگ مورنة ژبيگ ييگ پشگتو وي، تشويق كؤل، چيگ خپل اّثار پخپله مورنة ژبه وليكي.

زه د حگينو نورو په شان مايوسه نه يم، چيگ پشگتو كيگ أيگر اّثار نشته؛ حگكه مونإ دا كار يواحگى د 1920 كالونو نه را پديخوا پيل كؤى او هغه هم پداسيگ يوه دولتى رژيم كيگ، چيگ مشرانو ييگ نه پشگتو زده وه او نه ييگ زده كؤه تشويقوله. كه خگه هم دوى هر يوه افتخار كاوه، چيگ په اصل كيگ پشگتانه وه!!

د وزير صاحب محمد كگل خان يادونه او د هغه د ژوند تحليل بايد جوخته لگه پشگتو او پشگتنو سره وى؛ نو، حگكه ما هم خپليگ مقدماتي خبريگ پديگ لؤ كيگ پيل كؤيگ. اوس به راشو پخپله لوى بابا ته او هغه خگه، چيگ زما د خاطريگ برخه دي:

وزير  صاحب محمد كگل خان، په اصل كيگ دويزى مومند او د مومندو د كگنگو قومونو نه، هغه په حسن خپلو كگأيگدو. خو دى "د كابل په اندرابيو كى په 1303 كيگ زيإيدلى و" [وكگورئ ستر پشگتون محمد كگل مومند بابا، مولف: غريبيار، مخ 15] هغه د لمؤنيو زده كؤو نه وروسته په حربي شگوونحگيو كيگ شامل شو او په كال 1332 كيگ فارغ شو. وروسته له يو لؤ نظامي مقرريونه، مومند بابا د پكتيا، مزار شريف او ننكگرهار د قوماندان او اعلى حاكم په توكگه دنديگ درلودلي په لومؤة سقوي كيگ مومند بابا له ننكگرهارنه په اّس سپور، زمونإ حگاحگيو ته راغلو، چيگ هلته له نادر خان او شاه محمود خان سره يو حگاى شو. زما پلار، چيگ زمونإ د حگاحگيو د قوم د اربكي د لشگكر مشر و، د هغه سره يو حگاى د كابل د نيولو لپاره را روان شول، چيگ د درو هفتو په موده كيگ، د كابل په اركگ ور وختل او نادر خان ييگ د افغانستان د پاچا په صفت د نورو مشرانو په حضور كيگ اعلان كؤو.

زما بله خاطره پخپله د مومند بابا  د ليدو ده. زه د رحمن بابا په ليسه كيگ وم. په يوه أرامه كيگ ميگ كار كؤى و، چيگ اّوازه ييگ مومند بابا ته رسيدليگ وه. هغه زه وغوشگتلم، چيگ د يوه بل ميؤنگي پشگتون: د حگدرانگو د ببرك خان له كشر زوى، شيگر محمد خان سره يو حگاى د بابا كور ته د اّسمايي غره په لمنه كيگ، چيگ پخوانى نخاس هم هلته و ورغلو. بابا په يوه كرايي كور كيگ ژوند كاوه او وروسته له پلرني نوازش نه ئيگ زما خگخه غوشگتنه وكؤه، چيگ د خپل كلي د تگولو شگحگو او نجونو نومونه ورته وليكم حگكه د "روس، بابكه، پشگتانه د نورو خلكو نومونه پخپلو نجونو ايإدي". هغه وويل، چيگ زه يو كتاب غواؤم وليكم تر خگو د پشگتنو د نجونو د نومونو لپاره، يوه رهنمايي وشي.

بابا ما ته وويل، چيگ مونإ پشگتانه له اروپائيانو نه حتى په ناستيگ كى هم فرق لرو. اروپائيان معمولاً د كوتگيگ په منحگ كيگ كشگيني او كار كوي. مونإ پشگتانه ديوالو ته شاكؤو او د كوتگيگ منحگ خالي ساتو هغه مرحوم پخپله كوتگه كيگ، هر خارجي نوم ته، د پشگتو نوم ايگشگودلى و. پديگ أول چوكة "ناست دؤه"، ميز"مخ أره" او همداسيگ د چراغ سوچ، كگروپ او نورو ته ييگ نومونه جوؤ كؤي وه.

ما د خپليگ زده كؤيگ په لؤ كيگ، د يوه انكگريز كتاب، چيگ د افغانستان او ايران په قومونو ييگ ليكلى دى ولوست او هغه، چيگ ريچارأ تگپر نوميگإي په سر پل كيگ د محمد كگل خان په باب وايي: "برسيگره پرديگ، چيگ سخت سره پشگتون او نشنلست و، خو د نظر حگيو د وكيل پر حگاى ييگ ازباكان پريگشگودل، چيگ خپل يو ازبك وكيل كابل شورا ته وليگإي" په سر پل كيگ د نظر حگيو پشگتنو قبيليگ خو را رسوخ او زيات جايداد درلود او له ازبكو سره ييگ تنده لاره تر منحگه كؤى وه. بابا هغوى ورتگل او هم ييگ د دستو خيلو حگينيگ حگمكيگ نورو غير پشگتنو ته وركؤيگ، حگكه نه ييگ غوشگتل، چيگ د افغانستان د قومونو په منحگ كيگ په ملك او جايداد بانديگ مخالفتونه را پورته شي.

زمونإ د رحمن بابا شگونحگى، يواحگينى شگوونحگى و، چيگ د افغانستان د پشگتنو لگه سيمو شاكگردان ورته راتلل. رحمن بابا لمؤى ابتدائيه شگوونحگى و، خو د وخت معارف وزارت د محترم على احمد پوپل په مشريگ زما ورور، در مرجان مصداق خگخه غوشگتنه وكؤه، چيگ د دى شگوونحگي مديريت ومني. زما ورور د افغانستان په أيگرو ولاياتو كيگ د معارف مامور او مدير دنديگ درلودليگ او پوپل ته ييگ يو شرط د دى كار په مقابل كيگ وؤانديگ كؤو هغه دا چيگ رحمن بابا، بايد په ليسه تبديل شي. يو بل صاحب هم دا غوشگتنه ومنله او رحمن بابا په پاى كيگ ليسه شوخو مكروب پيگژندونكى مجيد خان، چيگ د پوهنى وزيرو، غوشگتل ييگ دا يواحگنى د پشگتنو مكتب لگه كابل نه وباسي او د هر سمت هلكان بيگرته خپلو مراكزو ته وليإي. دا حگكه، چيگ د هغه په فكر، چيگ په اغلب كگمان دى پخپله د بر صغير لگه كومى سيمى نه افغانستان ته له پلرنى فاميل سره راغلى و، فكر ييگ كاوه، چيگ كابل كيگ بايد د همدوى په شان اشخاص وي او پشگتانه ييگ د اوسيگدو لياقت هم نلري زما ورور لگه هر صنف نه خگو تنه خوشگ كؤل او هغو ته ييگ وويل، چيگ وزير محمد كگل خان لگه ديگ يگ پيگشگى نه خبر كؤي.

وزير صاحب په هغه وخت كيگ، چيگ لويه جركگه روانه وه، رياست ييگ په غاؤه درلود  او په سبا ييگ، چيگ داود خان له خپليگ كابينيگ سره لوييگ جركگيگ ته راغلى و، وزير صاحب د أاكتر مجيد پديگ ناروا د شورا وكيلان خبر كؤل، چيگ وليگ بايد پشگتانه شاكگردان، چيگ كابل ورته د پاريس يا لندن حيثيت لري او زمونإ د ملك د تمدن او پر مختكگ مركز دى، هلته درس ونه وايي؟ اّيا دوى د ديگ ملت بچيان نه دي؟ اّيا د دوى پلرونو د ديگ ملك د اّزادة لپاره وينيگ ندى توييگ كؤي؟ أاكتر مجيد په كوم منطق غواؤي پشگتانه د خپل ملك له پايتخت نه منعه كؤي؟ مرحوم داود خان د ديگ خبرو په اوريدو سره حيران شگكاريگده او خپل سكرتر ته ييگ مخ كؤو، چيگ "نوتگ واخلي".

د مومند بابا له بركته رحمن بابا حگاى پر حگاى پاتيگ شو او أاكتگر مجيد تور مخى له وزارت معارف نه لريگ شو.

د خوشحال خان ليسه، چيگ د محكوم پشگتونستان د هلكانو لپاره وه، د پشگتنو بل شگوونحگى و، خو كه خگه هم د كابل نفوس د نيمايي نه زيات هميشه پشگتانه پاتيگ شويدي، د كابل پشگتنو  لپاره په خپله پشگتو ژبه شگوونحگى نه و. د جنكيانو لپاره خو كگرد سره حتى يو ابتداييگ شگوونحگى هم نه و.

اوس، چيگ د كرزي صاحب د سلطنت دوره ده نه د رحمن او خوشحال خان ليسيگ فعاله شويگ او نه هم په پشگتو ژبه كوم بل شگوونحگى، د ملك په پايتخت كيگ شته دى، كه خگه هم پشگتو د هغه وخت په اساسي قانون كيگ رسمي ژبه، پيگژندل شويده؛ نو هغه ويگ د لوى مومند بابا هليگ حگليگ او دا دي د اوسنيو زمام دارانو ملنأيگ، چيگ له پشگتو او پشگتنو سره ييگ پيگل كؤيدي.

زه غواؤم چيگ خپلى خبرى د وزير صاحب په يوه بل مثال پاى ته ورسوم. وزير صاحب، چيگ د مصاحبانو له ورونگو سره ييگ په سخت وخت كيگ ملا وتؤله او تگول ژوند ييگ د هغو د حكومت په خدمت كيگ تيگر كؤو، لگه هغو نه أيگر ناراضه و، حگكه د افغانستان ملي او رسمي ژبيگ ته ييگ كوم اخلاص نه درلود او نه هم حاضر وه، چيگ پخپله دا ژبه زده كؤي؛ نو كله، چيگ د نغلو د بريگشگنا بند پرانستل كيگدو وزير صاحب د أاكتگر يوسف خان سره، د ظاهر شاه مشايعت كاوه او مومند بابا لكگيا و په پشگتو ييگ ظاهر شاه ته تشريحات وركول. پديگ وخت كيگ أاكتگر يوسف خان ناراحتى احساسوله او د خگنكگ له خوا ييگ تگنكگه وركؤه، چيگ اعليحضرت په پشگتو نه پوهيگإي بايد په درى خبريگ وكؤئ، خو مومند بابا كومه اعتنا ونكؤه او خپلو خبرو ته ييگ دوام وركؤو. بيا يوسف خان، چيگ فكر به ييگ كؤى وي، چيگ محمد كگل خان ونه پوهيگده؛ نو خپله پشگه ييگ د هغه په پشگه كيگشگودله او تگينكگه ييگ كؤه، چيگ كگنيگ په دري وغإيگإه. مومند بابا ورته مخ ورواؤاو او وييگ ويل "والله كه ييگ را باندى وواييگ"

دا و د محمد كگل خان همت او صداقت، چيگ كه خگه هم د حكومت د تنظئمييگ رئيس او مامور و، خو حاضر نه و، چيگ لگه خپل پرنسيپ نه تيگر شي. خداى (ج) ديگ زمونإ پشگتنو په منحگ كيگ د مومند بابا په شان، نور با همته كسان هم پيدا كؤي، تر خگو خپل كؤيدلي ملت ته د خدمت مصدر وكگرحگي.

اّمين يا رب العالمين.

 
 
سوداګريزې خبرتياوې

 
نوې لیکنې
 
پېښې،اندېښنې اوڅرګندونې