Thursday, 25 May, 2017
 
 
  • دغزني د نجونو په ښوونځي کې ‎ چاودنه شوې
  • دطالبانود قلعه زال ولسوال وژل شوى
  • ټرمپ اوغني په سعودي کې سره وکتل
  • دلوگريوديني عالم وژل شوى
  • طالبانو په زابل کې ٢٥ پوليس وژلي دي
  • دننگرهار په غني خيلو کې ٥ پوليس وژل شوي دي
د وزیر محمد ګل خان بابا
د ژوندفلسفه
 

 غوث خيگبرى له جرمني نه

 د وزير محمد كگل خان بابا

د ژوند فلسفه

 وزير محمد اكبر خان او وزير محمد كگل خان د پشگتنو د تاريخ دوه داسيگ شخصيتونه دي، چيگ د ژوند په جلا أكگرونو كيگ ييگ د خپل ولس شمليگ هسكيگ ساتلي دي... 

غازي محمد اكبر خان د ننكگ او جنكگ په أكگر كيگ رول ولوباوه او وزير محمد كگل خان د سياست او فرهنكگ په أكگر كيگ...

وزير محمد اكبر خان غازي د افغان انكگليس په لومؤة لويه جكگؤه (1839 – 1841) كيگ اوولس زرو (17000) برتانوي عسكرو د اسارت په مهال د 49 برتانوي شگحگو، نارينه تگپيانو او رنحگورانو د عزت او پت په خوندي ساتلو د پشگتون قوم د تاريخي غوره خصلت، دود دستور او عنعنيگ مثال روشگانه وساتلو د پشگتنو په وؤانديگ د برتانوي جنكگيالي جنرال سيل ميرمن (پاتريشيا سيل) ييگ خپل كتاب كيگ ستاينه وكؤه او برتانوي پارلمان ييگ په حقيقت خبر كؤ...

وزير محمد كگل خان د انكگريزانو د تگتگو، غل بچه سقاو د رانسكورولو د پاره د محمد ظاهر خان د پلار محمد نادر خان سياسي او پوحگي ملاتؤ وكؤ، قومي جركگيگ ييگ جوؤيگ كؤيگ، لگه ننكگرهاره تر پكتيا او قندهاره ييگ د پشگتنو د يووالي او د سقوي واكدارة پر ضد د هغوى د راتگولولو او راپاخگولو هخگيگ ييگ جاري وساتليگ او د نادر خان لگه پاچا كيدلو وروسته ييگ د پشگتو ژبيگ د رسمي كولو په موخه او مقصد ييگ خپله مبارزه پيل او مخ پر وؤانديگ بوتله. وزير محمد اكبر خان غازي د پشگتنو په مرسته او سرتيرة د ننكگ او جنكگ أكگر وكگتگلو او د خپل هيگواد (افغانستان) په تاريخ كيگ ييگ يو بل طلايي خگپركى ور علاوه كؤ. دغه خگپركى د پشگتنو په نوم وليكل شو او غازيان هم د افغان ولس د سر ستركگيگ شول، برتانوي تاريخ ليكونكو په نويو ليكنوكيگ د ديگ حقيقت تصديق وكؤ، چيگ پشگتانه د افغانانو د هيگواد افغانستان د ملا تير دى او همدوى د زركگونو كالو په دوران كيگ دديگ هيگواد ساتنه كؤيگ ده.

وزير محمد كگل خان د سقو د زويگ د راپرحگيگدلو وروسته د سياست او فرهنكگ په أكگر كيگ خپل عملي كار پيل كؤ، نوموؤي د أيگريگ موديگ راهيسيگ يعنيگ د اعليحضرت امير امان الله خان غازي له واكمنة هم وؤانديگ، داسيگ رونگ اندي، هوشگيار او بيدار پشگتانه كتل، چيگ د هيگواد د سياسي أكگر تكؤه لوبغاؤي دي او په افغانستان كيگ د يو نوي سياسي نظام د راوستلو هيليگ په زؤه كيگ لري او دديگ هيلو د سرته رسولو په لاره كيگ د سر قربانة ته هم چمتو ولاؤ دي. دغه نوى سياسي نظام د مشروطيت غوشگتنيگ د غورحگنكگ د بريالتوب نه وروسته د شاهي رژيم تگنكگيدل وو، خو زلمي محمد كگل خان دا هم لگه أيگر نژديگ خگخه خگارل چيگ وليگ د مشروطيت د غورحگنكگ پشگتانه اتلان د خپليگ مورنة ژبيگ د حاكميت غإ نه پورته كوي او دولس د أيگرة خلكو دغه حق لگه حكومت خگخه نه غواؤي.

وزير محمد كگل خان د زلميتوب په لومؤيو پاؤكو كيگ د پشگتو ژبيگ سره د نا انصافة او د پشگتنو د بيگ غورة او لاپرواية په نسبت دننه په زؤه كيگ د يو خوإ درد احساس كاوه او په ديگ اؤه ييگ فكر كاوه چيگ وليگ ديگ داسيگ وي؟

وليگ ديگ پشگتانه د جكگؤيگ د أكگر اتلان او د اّزادة قهرمانان اوسي، خو ژبه ديگ ييگ پخپل كور كيگ محرومه او محكومه وي، يو پشگتون ديگ د يويگ پانگيگ عريضيگ د ليكلو د پاره د يوه فارسي ژبيگ په خدمت كيگ ولاؤ او د محتاجة لاس ديگ ورغحگوليگ وي؟

زلميگ محمد كگل خان دديگ كار په لاملونو شگه نه پوهيده، چيگ وليگ ديگ د حكومت تگوليگ كؤنيگ لگه شگوونيگ نيگوليگ بيا د حكومت تر امره پوريگ هر خگه په هغه ژبه وي، چيگ پشگتانه ور بانديگ نه پوهيإي او ليك لوست ور بانديگ نشي كولى.

اّخر دا كوم انصاف ديگ، چيگ د هيگواد لگه پاره ديگ بلهارة (قربانة) پشگتانه وركوي، د خپلواكة په لاره كيگ ديگ قهرمانة دويگ كوي او د وطن اّزادي ديگ د خپلو سرونو په بيه ساتي، لاكن ژبه ديگ ييگ هيخگ قدر او قميت، ارزشگت او اهميت ونلري؟

د پشگتو او پشگتونولة سره د زلمي محمد كگل خان مينه او په ديگ لاره كيگ د نه ستؤيگ كيدونكيگ مبارزيگ هوأ د همدغو پوشگتنو پايله او نتيجه وه او دى د خپل مركگ د ورحگو او ادينو پوريگ  د همديگ هوأ په أكگر كيگ پاتيگ شو.

محمد كگل خان د خپليگ مبارزيگ په اهميت أيگر شگه پوهيده، هغه په ديگ هم پوهيدلو، چيگ پشگتو ژبه د داسيگ يو قوم ژبه ده، چيگ ريكگويدا او اوستا دواؤو ييگ هويت منلى و. ويدي سرودونه د همديگ قوم په غرونو كيگ ويل شوي او زردشت هم خپل كتاب او ستاد پشگتون پاچا غرشاسپ، كگرشاسپ يا غرغشگت د سيوري لانديگ وليكلو او غرشاسپ د هغه د درناويگ لگه پاره حكم وكؤ، چيگ اوستا ديگ د غوايانو په 12 زره پوستكو بانديگ د سرو زرو په اوبو (رنكگ) وليكل شي.

زلمى محمد كگل خان پوهيده، چيگ زردشت په بلخ _ بخدي كيگ د پشگتنو د كورنة سره تؤاو درلود او هغه كورنة د سپن تمان په نوم ياديگده، چيگ د پاكيگ او سپيخگليگ كورنة معنا ييگ درلودله.

پشگتو د هغه قام ژبه وه، چيگ د ايران (پارس) د هخامنشيانو او ساسانيانو ستر واكمنان (كوروش) او (داريوش – دارا) ييگ پخپله خاوره اّريانا- افغانستان كيگ په كگونأو اوله دنيا نه تيگر كؤل.

پشگتو د هغه قوم ژبه وه، چيگ يو زر كاله مخكيگ ييگ لگه زابلة مورنه پيدا سلطان محمود په يو ستر پاچا بدل كؤ او د سومنات د مندر تگول سره زر او جواهرات ييگ دهغه پشگوته وغورحگول او پشگتو د هغه قوم ژبه هم وه، چيگ د ايران پاچا شاه حسين خپل تاج د پشگتون زلميگ شاه محمود هوتك په سر كيگشگود او خپله لورييگ بيا بل پشگتون زلمي پاچا شاه اشرف هوتك ته په نكاح كؤه.

زلمي احمد خان دراني د همديگ قوم په توره او ميگؤانه د وؤوكي افغانستان خگخه يو لويگ افغانستان جوؤ كؤ، چيگ بريدونه ييگ له اّمو درياب نه تر اباسين او سنده او له اسلامي كلانه تر كشميره پوريگ ورسيدل او دديگ هيگواد په تاريخ كيگ لوى احمد شاه بابا يوه تلپاتيگ (جاويداني) خگيگره شوه.

پشگتو ژبه د افغانستان د تاريخ د سر لوؤو او وتلو اتلانو وزير محمد اكبر خان، غازي محمد جان خان وردكگ، سردار محمد ايوب خان د ميوند د سوبمن (فاتح) غازي عبدالله خان اخگكزي، نائب امين الله خان لوكگري، اكرم خان نورزي _ غازي اديگ، لوييگ ادي _ او زر كگونو نورو غازيانو مورنة ژبه وه، چيگ نن د افغانستان د تاريخ ستر خگپركى كگنگل كيإي. محمد كگل خان مومند د خپل پنحگه زره كلن تاريخ نه أيگر شگه خبر وْ؛ حگكه، خو ييگ دغه زغم نشو درلودلى، چيگ ددغه نوميالي قام ژبه ديگ محكومه اوله صلاحيت خگخه محرومه اوسي.

هغويگ دديگ نا انصافة او بيگ عدالتة او د پشگتنو واكدارانو د بيگ غورة او لاپرواية پر ضد د مبارزيگ بيرغ او چت كؤى و او په ديگ لاره كيگ ييگ د ستونزو  او كگؤاوونو بوج هم په يوازيگ سر په غاؤه اخيستى وْ.

د محمد كگل خان بابا د مبارزيگ پيل له فرهنكگي أكگر خگخه وشو. په ديگ معنا، چيگ لومؤى ييگ د خپل قوم د پوهاوي له پاره كتابونه وليكل او دپشگتو ژبيگ د زده كؤيگ أيگريگ اّسانيگ لاريگ ييگ په كگوته كؤيگ او، چيگ خگومره ييگ د عمر كلونه زياتيگدل؛ نو مبارزيگ ييگ هم خپله بنگه بدلوله، ترخگو د وخت حكومتونه ييگ هم د ننكگونو سره مخامخ كؤل.

پشگتانه رونگ اندي هم كرار كرار د غفلت لگه خوبه راويشگ شول او د بابا د مبارزيگ كگرمي ييگ پوره احساس كؤه. تكنو كراتو پشگتنو هم د حكومت او دولت په چوكاتگ كيگ جرات پيدا كؤ او غوشگتنيگ نسبتاً زياتيگ شويگ د وخت واكمنو په تگولنه كيگ د خطر تودوخه احساس كؤه. د تگولنيگ أيگرة خلك پشگتانه وو او دديگ اكثريت د تيگر باسلو په موخه حكومت مجبور شو، چيگ يوه سملاسي چاره وكؤي او هغه چاره د حكومت په اأانه كيگ د پشگتو تگولنيگ جوؤول وو، چيگ دا په حقيقت كيگ د محمد ظاهر خان دحكومت د چارواكو لويه هوشگاري ثابته شوه.

كله، چيگ په ديگ كار سره ييگ دحكومت په كچه د پشگتو ژبيگ د رسمي كيدلو مخه ونيوله.

وزير محمد كگل خان دديگ سياسي بهير خگارنه كوله او پوهيدلو، چيگ پاچا او د حكومت چارواكي په موقتي اوعبوري لارو فكركوي، د حكومت په غتگو او لوؤو چوكو ناست پشگتانه په وؤو وؤو امتيازونو  راضي كوي او د پشگتو ژبيگ د رسمي ليدلو غوشگتنيگ بيگ وخته بولي. د حكومت په چوكيو ناستو پشگتنو د غتگو او وؤو امتيازونو په بدل كيگ پشگتو هيره كؤه او په ختگه پشگتانه وزيران غير پشگتانه شول.

امان الله خان غازي، محمد نادر خان، محمد داود خان او نورو، چيگ په ختگه پشگتانه وو په پشگتنو يوازيگ خپليگ واكمنة وساتليگ او وزيرانو ييگ لكه علي احمد خان پوپل، صمد حامد او په لسكگونو نورو د اومنله، چيگ په دفترونو او وزارتونو كيگ به پشگتو خبريگ او ليكنيگ نه كوي او فرهنكگي اداريگ به تگوليگ د غير پشگتنو په لاس كيگ وي.

په دومره ارت ميدان كيگ يوازيگ وزير محمد كگل خان او د كگوتو په شمار ملكگرو ييگ خپله ستونزمنه مبارزه په وؤانديگ بيگوله او د اقتصادي او سياسي سختيو مقابله ييگ كوله. ولس په ديگ مبارزه كيگ داسيگ ونأه نه اخيستله لكه د افغان انكگليس په دريو جكگؤو كيگ، چيگ ييگ د حگان او مال قربانولو ته وردانكگلي وو. خلكو د نالوستة په وجه د وزير محمد كگل خان د مبارزيگ ارزشگت او اهميت نشو درك كولى او په ديگ برخه كيگ بى احساسه او بيگ درده شگكاريگدل.

د وزير محمد كگل خان بابا د مبارزيگ په وؤانديگ د ستونزو غرونه ولاؤ وو مخالفانو د پاچا د بيگ كفايتة او نا لايقة خگخه كگتگه اخيستله او د پشگتو ژبيگ د رسمي كيدلو د خطرونو خگخه ييگ هغه په ويره كيگ اچولو او لگه بليگ خواد بابا عمر هم د مبارزيگ د پاره د هغوى حوصله كموله. بابا د وزارتونو او لوؤو مقامونو درلودلو پر وخت هم د پيغمبرة ژوند درلود او د سبا ورحگيگ په اؤه ييگ فكر نه كاوه حگكه، خو ييگ د ژوند په وروستيو شيبو كيگ د كتگ پوزى هم نه درلود.

د هغوى د مبارزيگ موخه او مقصد د پشگتنو د لوؤتيا او پرمختيا د پاره وه، د پشگتو ژبيگ او حاكميت د پاره وه، نه د مقام او چوكة، وزارت او صدارت يا مادي شتمنة له پاره...

هغوى پخپل اّزاد او خپلواك هيگواد كيگ، چيگ پخپله ييگ هم د اّزادة په كار كيگ لويه برخه درلودليگ وه حگان محكوم او محروم احساسا وه؛ حگكه، چيگ پشگتو ژبه ييگ محكومه او محرومه وه...

د هغوى د تفكر لگه مخيگ د كوم قوم چيگ ژبه محكومه وي پخپله هم د محكوم حيثيت لري، چيگ ژبه ييگ واكه او بيگ صلاحيته وي؛ نو پخپله هم بيگ واكه او بيگ صلاحيته پاتيگ كيإي او د بندي حيثيت لري كه خگه هم اّزاد كگرحگي او اّزاد پرحگي... او دا د بابا د ژوند فلسفه وه.

د بابا نه حگمكيگ او جايدادونه، مانگة او قصرونه ندي پاتيگ، خو حگاى ييگ د پشگتون قام په زؤه او د تاريخ په پانگو كيگ دى.

د خوشحال بابا لوييگ اّرمان د پشگتنو په اتفاق كيدل وو

او د وزير محمد كگل خان بابا ستر ارمان د پشگتنو لوؤتيا او د پشگتو ژبيگ پرمختيا وه.

لويه ارواح ديگ ييگ په جنت وي

 
 
سوداګريزې خبرتياوې

 
نوې لیکنې
 
پېښې،اندېښنې اوڅرګندونې