سه شنبه , 23 اپریل 2019
کورپاڼه / پېښې،اندېښنې اوڅرګندونې / کاکو، اکو دواړه ژوندۍ کلمې دي

کاکو، اکو دواړه ژوندۍ کلمې دي

ارواښادقدرت الله حداد (فرهاد)

دلته دوې خبري د پاملرني وړ دي یوه دا چه «اکو» داسي یوه کلمه ده، چه په پښتو او په تېره بیا په کندهار کي اوس هم مروجه ده او دغسي یو سړی ته، چه ښه رویه ولري او د خلګو شخړي حل کړي اکو وایي. دوهمه خبره د څه اصولو پر بنا د شخړو فیصله کول.

کاکو، اکو دواړه ژوندۍ کلمې دي او له دیا څخه د دیاني کلمه موجوده ده. دیا که دده نوم وي نو اکو ئې لقب دئ. په ژبپوهنه کي د ډېر لږ ورته والي نه هم یوې نتیجې ته رسېږي. حال دا چه ساک، سهاک، سکزی، تور او اکو پر خپل حالت پاتي کلمات دي. که څوک په امریکا کي د جاپانیانو انګلیسي ویل واوري نو ډېر توپیر لري. مونږ دغه کلمات د نورو له خولې اورو لکه عرب، یوناني یا چینایي. نو که چینایي الف نه شي ادا کولای او ساک سکه ووایي بیا سکا شي یا دا چه هندیان کاسي ته کانسي وایي او له ځانه نون ورته زیاته وي داسي کېدای شي، خو زیاتره کاسي په عین شکل موجود دي.

ارواښاد میراجان سیال مومند په خپله رساله «د پښتنو شجرې»کي خرشبون خیرالدین او شرخبون ئې شرف الدین لیکلي او دواړه ئې په لوی لاس عربي کړي لکه څوک، چه مومند مؤمن الدین کړي. دا چه خلګ مومند موهمند یا مهمند لیکي دا خو ډېر شویدي. د پښتنو راتلونکي نسل ته ډېر کار پروت دئ لکه، چه خوشحال بابا په ۱۶۵۶م کال کي اشاره کړېده:

چا یې پلو له مخه وانخیست پښتو لاهسي بکره پرته ده

خدای (ج) خبر، چه د هغه به څومره ټکو ته پام اوښتی وي، چه دا خبره ئې کړېده او څو نوري پېړۍ به لا بکره وي؟

دا د شخړو حل کول او سم قانون درلودل د پښتونولۍ سابقه نوره هم ډېره پخوا زمانو ته رسوي.

پښتنوپه خپلو شجرو کې ډېر نومونه د اسلامي احساساتو له مخي عربي او خپله شجره ئې ډېره محدوده کړېده. دا دومره عجیبه نه ده، خو دا به عجیبه وي که لیکوال هم دا کار وکړي. سره له دې هم د قبایلو او قومونو نومونه هغه شانې پر خپل حال پاته دي او د پخوا زمانې لغتنامه ورته ویلی شو.

په پخواني تاریخ کي که کاسي ساک یاد شوي دا هم راغلي، چه د سکا یوه قبیله د دما په نامه یادېده او له دې څخه داسي ښکاري، چه دوی نور اړوند قومونه هم لرل.

زه و دغي خبری ته هک حیران یم، چه څنګه بېلو پښتنو قومونو یو عنوان د پښتون په نامه ځانته غوره کړ او ټول تر دغه نامه لاندي راټول شوي. دا دوی ډېر معقول کار کړئ، چه پښتانه هم هغه پکهت یا پکتویس، چه په ریګویدا کي راغلي او هېرودوت هم یاد کړي او یا لکه غبار چه لیکي باکټریا، پاکتیا، پکتون، پکتانه، پښتون، پښتانه شول.

په لرغونو زمانو کي افغان هم دوی ته ویل کېده، خو پښتنو خپل دغه لرغونی نوم له نورو قومو سره، چه په غم او ښادي کي ورسره یو ځای دي شریک کړ او د افغانستان د فلسفې په تکامل کي ئې اوږده لاره ووهله.

کله چه په ۱۷۲۲م کي اعلیحضرت محمود هوتک ایران ته لاړ، نو ده ته ئې پښتون محمود او یا هوتک او غلجی محمود ونه ویل هغه ته ئې افغان محمود ویل.

ځواب دلته پرېږدئ

ستاسو برېښناليک به نه خپريږي. غوښتى ځایونه په نښه شوي *