تاريخي سوالونه اوځوابونه-مرکه

ارواښاد  قدرت الله حداد ((فرهاد ))

٤

په 1709 ع  ميرويس نېكه دغه كرښې ليرې كړې . خپلواكي يې اعلان كړه . مخكې لــه  دې څخه دختيځ افغانستان پښتنو دهند مغلي دولت كمزورى كړى و . د 1722 ع  كال د اكتوبر په مياشت كښې اعليحضرت فاتح شاه محمود هوتك اصفهان ته ننوت . اصفهان ته نژدې په هزارجريب كښې د هاليند ، انګلستان ، ډنمارك ، پرتګال اوفرانسې تجارتي استازي ولاړ وه، چې د بريالي شاه محمود هوتك هركلى وكړي . كلــه، چې افغان پادشاه ددوى لــه مخې تېرېده، دغو اروپايانو خپلې خولۍ لــه  سره ايسته كړې ، سرونه يې ټيټ كړل او اعليحضرت شاه محمود ته يې تعظيم وكړ . اعليحضرت شاه محمود هوتك اروپايان دلومړي ځل لــه  پاره وليدل . بحران دا و، چې دغو

هر اروپايي دولت غوښتل دايران يوه برخه ونيسي. په روسيې ، تركيې او ايران كښې يې ډېرې ځمكې نيولې وې ؛ځكه  نو دغو ټولو هېوادو دافغانانو مخه نيولــه  ، تبليغات يې كول ، خلك يې لمسول ، پوځي مشاوران يې لېږل ، توپونه يې وركول اودايران خلك يې شرابو اوفحشاو ته هڅول .

دايران عام خلك، چې مسلمانان ول ، د اعليحضرت شاه محمود او اعليحضرت شاه اشرف پلويان وه اوكه داسې نه واى شاه محمود هوتك سره  لــه  شپاړسو زرو ډېر عسكر نه ول . دې نه ډېر عسكر د ايران په

هر ولايت كښې ول، او لويه امپراتوري وه ؛ نو اعليحضرت شاه محمود افغان يو منظم تبليعاتي جوړښت درلوده ، چې ټول ايران د ده پر ايمان خبر ول ، ددغو ټولو مسايلو اسناد راسره شته او په خپل ځانګړي اّرشيف كښې راسره خوندي دي .

كوم بحران، چې په اته لسمه پېړۍ كښې افغانانو ته په ايران كښې

پېښ و، په يوويشتمې پېړۍ كښې ، لكه افغانستان ورسره مخ شو

چې مونږ هغه بحران نه و مطالعه كړى سخت په غفلت كښې يو

اروپايي كولتور مو خوښ كړ او د هغوى وحشت مو مدنيت وبالــه  .

اعليحضرت شاه اشرف 1729ع  نادر افشار سره په جګړه كښې و

د هرات لــه ابداليانو يې مرسته وغوښته ، هغوى مرسته ونه كړه

د ابدالي اوغلځي خبره وه . په كندهاركښې غلځيانو مرسته ونه كړه

خو كلــه، چې  نادر افشار شاه اشرف مات كړ، لومړى يې د هرات ابداليان وغورځول ، بيا يې د كندهار غلځيان لــه  واكه لرې كړل .

دا يوداسې سبق و، چې بويه زده كړى مو واى .

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*